بیمارستان فارابی

سوختگی شیمیایی چشم ناشی از بقایای مواد منفجره، باروت و گازهای سمی، یکی از اورژانسی‌ترین و مخرب‌ترین آسیب‌های چشمی در مناطق جنگی و بحران‌زده است. نفوذ مواد قلیایی یا اسیدی به بافت قرنیه می‌تواند در کمتر از چند دقیقه منجر به آسیب های شدید و دائمی بینایی شود. در این گزارش آموزشی، حیاتی‌ترین اقدامات پیش‌بیمارستانی و شیوه های صحیح شست‌وشوی چشم برای نجات بینایی در دل بحران، بیان شده است.

در زمان وقوع جنگ، انفجار و بحران‌های سهمگین، خطرات جانی تنها به آسیب‌های فیزیکیِ مستقیم محدود نمی‌شود. برای بیماران دیابتی، صدای مهیب یک انفجار یا استرس آوارگی، آغازگر یک طوفان هورمونی در بدن است که می‌تواند قند خون را به مرزهای بحرانی کشانده و سلامت اعضای حیاتی، به ویژه چشم‌ها را با خطر جدی نابینایی مواجه کند. این گزارش به بررسی مکانیسم علمی تاثیر استرس‌های جنگی بر دیابت، خطرات جبران‌ناپذیر آن بر بینایی و شیوه نامه های حیاتی برای مدیریت دارو و پیشگیری از عوارض در شرایط اضطراری اشاره کرده و بر لزوم آمادگی این بیماران در شرایط بحران تاکید می کند.

خاموشی ناگهانی دنیای دیداری بر اثر حوادث تروماتیک مانند انفجار، تنها یک جراحت فیزیکی دردناک نیست، بلکه آغازی بر یک زلزله خاموش روانی است. قربانیانی که به صورت ناگهانی بخشی از بینایی یا هر دو چشم خود را در جریان جنگ و انفجار از دست می‌دهند، پیش از آنکه با چالش‌های فیزیکی روبرو شوند، با موجی سهمگین از سوگ، بحران هویت و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) مواجه می‌گردند. در این مطلب سعی می کنیم به بررسی عمیق چالش‌های روحیِ پنهان پس از آسیب‌های شدید بینایی پرداخته و کارآمدترین مداخلات روان‌شناختی برای بازیابی سلامت روان و تاب‌آوری این آسیب‌دیدگان را واکاوی می‌کنیم.

آسیب‌های چشمی از شایع‌ترین صدمات در حوادثی مانند جنگ، انفجار و تخریب ساختمان‌ها هستند. در این میان امدادرسانی شتاب زده برای کمک به مجروحان، انجام برخی باورهای نادرست و اقدامات خودسرانه پس از آسیب چشم می‌تواند باعث تشدید جراحت و حتی از دست رفتن دائمی بینایی شود. آگاهی از اقدامات صحیح و پرهیز از اشتباهات رایج، نقش مهمی در حفظ سلامت چشم‌ها در شرایط بحران دارد.

انفجارها، آتش‌سوزی‌ها و تخریب سازه‌ها ناشی از جنگ می‌تواند حجم زیادی از دود، خاکستر و ذرات معلق را وارد هوا کند. این آلودگی‌ها به‌ویژه برای کودکان، سالمندان و بیماران تنفسی خطرناک است. متخصصان توصیه می‌کنند با رعایت چند اقدام ساده می‌توان میزان مواجهه با این آلاینده‌ها و خطرات ناشی از آن را تا حد زیادی کاهش داد. همچنین در چنین شرایطی باید اخبار مربوط به آلودگی هوا را از منابع معتبر دنبال کرد و از توجه به شایعات به ویژه در فضای مجازی، خودداری کرد.

در شرایط بحرانی مانند جنگ و روزهایی که استرس، نگرانی و اخبار ناگوار به طور مداوم در جریان است، بسیاری از افراد نوعی خستگی عمیق روانی را تجربه می‌کنند. متخصصان سلامت روان می‌گویند «فرسودگی روانی» حالتی است که در آن ذهن و احساسات فرد تحت فشار طولانی‌مدت قرار می‌گیرد و توان واکنش عاطفی و تمرکز کاهش می‌یابد. شناخت نشانه‌ها و استفاده از راهکارهای ساده اما مؤثر می‌تواند به کاهش این فشار و حفظ سلامت روان افراد و خانواده‌ها کمک کند.

در میان حوادث ناگوار، انفجارها می‌توانند آسیب‌های وسیع و بعضاً جبران‌ناپذیری به بار آورند. چشم‌ها، این پنجره‌های حساس روح، در برابر موج انفجار و پرتاب شدن اجسام مختلف، بی‌دفاع‌ترین اعضا هستند. ورود اجسام خارجی به چشم در اثر انفجار، یک فوریت پزشکی جدی است که نیازمند دانش کافی برای اقدامات اولیه صحیح و مراجعه فوری به مراکز درمانی تخصصی است. این مطلب، به منظور افزایش آگاهی عمومی و ارائه راهنمایی‌های کاربردی، به بررسی این موضوع حیاتی می‌پردازد.

ترومای چشمی یکی از جدی‌ترین آسیب‌هایی است که می‌تواند در اثر انفجار رخ دهد و در زمان جنگ، شیوع آن به دلیل ماهیت حوادث مانند انفجار بمب، بسیار بالاست. چشم‌ها به دلیل ساختار ظریف و حساسشان، بسیار آسیب‌پذیرند و حتی ذرات ریز و موج انفجار نیز می‌توانند صدمات جبران‌ناپذیری به آن‌ها وارد کنند. آشنایی با این نوع آسیب ها و اقدامات اولیه در زمان وقوع حوادثی از این دست، می تواند تا حد زیادی از بروز مشکلات بیشتر برای مصدومان پیشگیری کند.

در بحبوحه درگیری‌ها و اخبار نگران‌کننده، حفظ سلامت روان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این روزها بسیاری از افراد با احساسات منفی مانند استرس، اضطراب و ناامیدی دست و پنجه نرم می‌کنند. فاطمه پسندیده نیا، روانشناس و مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی تاکید دارد که این احساسات در شرایط بحرانی طبیعی هستند، اما می‌توان با اتخاذ راهکارهای مناسب، از خود مراقبت و آرامش را حفظ کرد.

فاطمه پسندیده‌نیا، دکترای روان‌شناسی و مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی، به مناسبت هفته سلامت مردان ایرانی در یادداشتی تحلیلی مکانیزم‌های روانی پشت‌پرده رفتارهای پرخطر در مردان را بررسی و بر اهمیت «خودتنظیمی» و بازتعریف نقش‌های اجتماعی برای ارتقای سلامت جامعه مردان تاکید کرد.