بیمارستان فارابی

در روزهایی که سایه جنگ و تهدیدات بر جامعه سنگینی می‌کند، حفاظت از مرزهای روان به اندازه مرزهای فیزیکی اهمیت می‌یابد. در همین راستا، فاطمه پسندیده‌نیا، دکترای روانشناسی و مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی، در قالب یک پادکست آموزشی، به کالبدشکافی مفهوم «ترومای در جنگ» پرداخته و راهکارهای علمی و عملیاتی برای عبور از وضعیت بیش‌برانگیختگی عصبی و حفظ تاب‌آوری را ارائه کرده است.

در بحبوحه تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور، بیمارستان فارابی، قطب علمی چشم‌پزشکی، علاوه بر تمرکز بر مجروحان و اورژانس‌های چشمی، تداوم فعالیت درمانگاه غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP) خود را با آمادگی کامل و حضور مستمر کادر سلامت تضمین کرده است. این مرکز با توجه به اهمیت حیاتی تشخیص و درمان به‌موقع ROP در نوزادان نارس و مراجعان پرتعداد از سراسر کشور، حتی در شرایط جنگی نیز، خدمات تخصصی و فوق تخصصی چشم‌پزشکی را به این گروه آسیب‌پذیر ارائه می‌دهد.

هم‌زمان با روز درختکاری، محوطه قطب علمی چشم‌پزشکی کشور بار دیگر میزبان آیینی شد که فراتر از یک رویداد تقویمی، بازتابی از استمرار حیات و قدرشناسی است. سنت «درخت برای زندگی» در بیمارستان فارابی که از سالیان گذشته با ادای احترام به اساتید نامدار چشم پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و این بیمارستان گره خورده است، امسال در سایه شرایط دشوار و التهابات ناشی از تجاوز آمریکایی-صهیونی به کشور، با پویشی تحت عنوان «نهال امید» همراه شد تا پیامی روشن برای کادر سلامت به همراه داشته باشد؛ ریشه‌های زندگی، حتی در سخت‌ترین فصول، مسیر رویش خود را پیدا می‌کنند.

سوختگی شیمیایی چشم ناشی از بقایای مواد منفجره، باروت و گازهای سمی، یکی از اورژانسی‌ترین و مخرب‌ترین آسیب‌های چشمی در مناطق جنگی و بحران‌زده است. نفوذ مواد قلیایی یا اسیدی به بافت قرنیه می‌تواند در کمتر از چند دقیقه منجر به آسیب های شدید و دائمی بینایی شود. در این گزارش آموزشی، حیاتی‌ترین اقدامات پیش‌بیمارستانی و شیوه های صحیح شست‌وشوی چشم برای نجات بینایی در دل بحران، بیان شده است.

در زمان وقوع جنگ، انفجار و بحران‌های سهمگین، خطرات جانی تنها به آسیب‌های فیزیکیِ مستقیم محدود نمی‌شود. برای بیماران دیابتی، صدای مهیب یک انفجار یا استرس آوارگی، آغازگر یک طوفان هورمونی در بدن است که می‌تواند قند خون را به مرزهای بحرانی کشانده و سلامت اعضای حیاتی، به ویژه چشم‌ها را با خطر جدی نابینایی مواجه کند. این گزارش به بررسی مکانیسم علمی تاثیر استرس‌های جنگی بر دیابت، خطرات جبران‌ناپذیر آن بر بینایی و شیوه نامه های حیاتی برای مدیریت دارو و پیشگیری از عوارض در شرایط اضطراری اشاره کرده و بر لزوم آمادگی این بیماران در شرایط بحران تاکید می کند.

خاموشی ناگهانی دنیای دیداری بر اثر حوادث تروماتیک مانند انفجار، تنها یک جراحت فیزیکی دردناک نیست، بلکه آغازی بر یک زلزله خاموش روانی است. قربانیانی که به صورت ناگهانی بخشی از بینایی یا هر دو چشم خود را در جریان جنگ و انفجار از دست می‌دهند، پیش از آنکه با چالش‌های فیزیکی روبرو شوند، با موجی سهمگین از سوگ، بحران هویت و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) مواجه می‌گردند. در این مطلب سعی می کنیم به بررسی عمیق چالش‌های روحیِ پنهان پس از آسیب‌های شدید بینایی پرداخته و کارآمدترین مداخلات روان‌شناختی برای بازیابی سلامت روان و تاب‌آوری این آسیب‌دیدگان را واکاوی می‌کنیم.

آسیب‌های چشمی از شایع‌ترین صدمات در حوادثی مانند جنگ، انفجار و تخریب ساختمان‌ها هستند. در این میان امدادرسانی شتاب زده برای کمک به مجروحان، انجام برخی باورهای نادرست و اقدامات خودسرانه پس از آسیب چشم می‌تواند باعث تشدید جراحت و حتی از دست رفتن دائمی بینایی شود. آگاهی از اقدامات صحیح و پرهیز از اشتباهات رایج، نقش مهمی در حفظ سلامت چشم‌ها در شرایط بحران دارد.

انفجارها، آتش‌سوزی‌ها و تخریب سازه‌ها ناشی از جنگ می‌تواند حجم زیادی از دود، خاکستر و ذرات معلق را وارد هوا کند. این آلودگی‌ها به‌ویژه برای کودکان، سالمندان و بیماران تنفسی خطرناک است. متخصصان توصیه می‌کنند با رعایت چند اقدام ساده می‌توان میزان مواجهه با این آلاینده‌ها و خطرات ناشی از آن را تا حد زیادی کاهش داد. همچنین در چنین شرایطی باید اخبار مربوط به آلودگی هوا را از منابع معتبر دنبال کرد و از توجه به شایعات به ویژه در فضای مجازی، خودداری کرد.

در شرایط بحرانی مانند جنگ و روزهایی که استرس، نگرانی و اخبار ناگوار به طور مداوم در جریان است، بسیاری از افراد نوعی خستگی عمیق روانی را تجربه می‌کنند. متخصصان سلامت روان می‌گویند «فرسودگی روانی» حالتی است که در آن ذهن و احساسات فرد تحت فشار طولانی‌مدت قرار می‌گیرد و توان واکنش عاطفی و تمرکز کاهش می‌یابد. شناخت نشانه‌ها و استفاده از راهکارهای ساده اما مؤثر می‌تواند به کاهش این فشار و حفظ سلامت روان افراد و خانواده‌ها کمک کند.

دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی در جلسه کمیته بحران این مرکز درمانی با تأکید بر حفظ آمادگی و مدیریت منابع و تجهیزات در شرایط جنگی اعلام کرد تصمیم‌گیری درباره از سرگیری جراحی‌های الکتیو و فعالیت عادی درمانگاه‌ها باید واقع بینانه و با توجه به شرایط روز، میزان مراجعه بیماران و ضرورت حفظ آمادگی برای ارائه خدمات اورژانسی انجام شود.