به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، فرا رسیدن هفته ملی سلامت ۱۴۰۵، فرصت مغتنمی است تا دستاوردها و چالش‌های مراکز درمانی در حوزه های مختلف بهداشتی و درمانی مورد واکاوی قرار گیرد. امروزه پیوند بین علم پزشکی و رسانه به یک ضرورت انکارناپذیر برای تاب‌آوری نظام سلامت تبدیل شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که عبور از شیوه‌های سنتی آموزش مقطعی به سمت استفاده از ابزارهای دیجیتال و رسانه‌های نوین، علاوه بر مدیریت هزینه‌های پنهان، ضریب نفوذ پیام‌های بهداشتی را در جامعه هدف به شدت افزایش داده است. سمیه مشهدی فراهانی، سوپروایزر آموزش سلامت بیمارستان فارابی در این گفت‌وگو با رویکردی کاربردی و آسیب‌شناسانه، چگونگی کاربرد رسانه در ترویج فرهنگ سلامت در بیمارستان فارابی و تجربیات شخصی که در این زمینه دارد را بیان کرده است.

محدودیت‌های آموزش سنتی و پایان تدریجی رسانه‌های کاغذی

مشهدی فراهانی با اشاره به نقش حیاتی آموزش بیمار در فرآیند درمان اظهار کرد: «رعایت اصول خودمراقبتی نقش بسیار مهمی در بهبود بیماری، کوتاه شدن زمان نقاهت و کاهش هزینه‌های سلامت دارد. اگرچه آموزش چهره‌به‌چهره همواره به عنوان روش اصلی و غیرقابل انکار در نظر گرفته می‌شود، اما محدودیت‌هایی نظیر کمبود زمان و استرس بالای بیماران در هنگام بستری، اثربخشی آن را کاهش می‌دهد.»

وی افزود: «فراموشی و حواس‌پرتی بیمار پس از ترخیص، نیاز به تکرار مطالب آموزشی را ایجاب می‌کند. در گذشته پمفلت‌ها و رسانه‌های کاغذی ابزار اصلی بودند، اما امروز به دلیل هزینه‌های بالای چاپ، دغدغه‌های زیست‌محیطی و حفظ درختان، و همچنین احتمال مفقود یا مخدوش شدن این اوراق توسط بیمار، نیازمند تغییر رویه بودیم.»

پادکست‌ها و ویدیوهای آموزشی؛ راهکاری برای بیماران چشم‌پزشکی

سوپروایزر آموزش سلامت بیمارستان فارابی با تاکید بر نقش رسانه‌های دیداری و شنیداری در ترویج علمی فرهنگ سلامت تصریح کرد: «در سال‌های اخیر، فیلم‌های آموزشی و پادکست‌های صوتی به سبد آموزشی بیمارستان اضافه شده‌اند. فیلم‌های آموزشی به دلیل جذابیت‌های بصری، استفاده از رنگ‌ها، نقاشی‌ها و تصاویر گرافیکی، علاوه بر حفظ جامعیت علمی، انگیزه بیمار را برای یادگیری افزایش می‌دهند.»

فراهانی به یک اقدام نوآورانه متناسب با شرایط بیماران این مرکز اشاره کرد و گفت: «با توجه به اینکه بسیاری از مراجعان ما به دلیل ماهیت بیماری‌های چشمی از بینایی مناسبی برخوردار نیستند، بارگذاری مطالب آموزشی همراه با صوت و یا به شکل پادکست در وبسایت بیمارستان فارابی، این امکان را فراهم کرده تا بیماران از طریق رسانه‌های شنیداری فرآیند آموزش خودمراقبتی خود را کامل کنند.»

دسترسی دائمی به محتوای علمی با سیستم پیامکی هوشمند

یکی از اقدامات موثر در حوزه ارتباطات رسانه‌ای بیمارستان، بهره‌گیری از فناوری ارسال پیامک حاوی لینک‌های آموزشی است. فراهانی در این باره توضیح داد: «ارسال لینک آموزشی به بیماران در مراحل پذیرش، ترخیص و حتی پذیرش اورژانس، این امکان را به آن‌ها می‌دهد تا در هر زمان و مکانی به مطالب دسترسی داشته باشند. این لینک‌ها بیماران را به صفحه جامع آموزش بیمارستان هدایت می‌کند که شامل محتواهای صوتی، تصویری و متنی در زمینه انواع بیماری‌های تخصصی چشم، مراقبت‌های عمومی و اقدامات لازم قبل، حین و پس از جراحی است.»

چالش‌های تولید محتوا و چشم‌انداز آموزش‌های شخصی‌سازی‌شده

تولید محتوای رسانه‌ای و علمی در محیط‌های درمانی همواره با موانعی روبه‌رو است. وی با نگاهی آسیب‌شناسانه به این روند اشاره کرد: «محدودیت زمانی، کمبود نیروی متخصص تولید محتوا و گاهی اختلالات اینترنتی از جمله موانع توسعه رسانه‌های آموزشی هستند. با این وجود، تیم تولید محتوا و ارتقای سلامت بیمارستان فارابی همواره برای بهبود این فرآیند از تمام ظرفیت‌های موجود استفاده می‌کند.»

فراهانی در پایان به برنامه‌های آینده اشاره کرد و افزود: «چشم‌انداز ما این است که با الکترونیک شدن کامل فرآیندهای بیمارستان فارابی، بتوانیم برای هر بیمار یک پیامک حاوی لینک اختصاصی شامل "آموزش‌های شخصی‌سازی‌شده" متناسب با نوع بیماری و جراحی وی ارسال کنیم.»

گذر از روش‌های سنتی و یک‌طرفه به سمت استفاده از رسانه‌های چندرسانه‌ای و دیجیتال در بیمارستان‌ها، نشان‌دهنده تغییر نگرش و رویه در نظام آموزش سلامت است. رسانه، دیگر تنها ابزاری برای اطلاع‌رسانی عمومی نیست، بلکه بخشی از زنجیره درمان و خودمراقبتی محسوب می‌شود. پیام پایانی این است که ترویج علمی فرهنگ سلامت تنها با تولید محتوای دقیق، جذاب، در دسترس و متناسب با شرایط فیزیکی و روانی بیماران (مانند استفاده از پادکست برای بیماران کم‌بینا) محقق می‌شود و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال بیمارستانی، سرمایه‌گذاری مستقیم در افزایش سلامت جامعه و کاهش هزینه‌های درمان است.