به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، راهروهای شلوغ بیمارستان‌ها تنها مسیر عبور بیماران دردمند نیستند؛ این راهروها هر روز شاهد قدم‌های کارکنانی هستند که بار سنگین مسئولیت جان انسان‌ها را به دوش می‌کشند. در روزهای بحرانی جامعه، از التهابات ناشی از جنگ های اخیر گرفته تا شرایط خاص و غیرمترقبه، کادر درمان نه تنها ملزم به ارائه خدمت در بالاترین سطح استاندارد است، بلکه به عنوان عضوی از همین جامعه، تمام اضطراب‌ها و فشارهای روانی ناشی از بحران را نیز با تمام وجود لمس می‌کند. در چنین تقاطع پرفشاری، خطر فرسودگی شغلی و فروپاشی روانی بیش از هر زمان دیگری کارکنان سلامت را تهدید می‌کند. طرح «حمایت روان‌شناختی کارکنان سلامت در شرایط بحران» که اجرای مرحله مقدماتی آن در چهار بیمارستان بزرگ دانشگاه علوم پزشکی تهران آغاز شده، تلاشی نظام‌مند برای تبدیل محیط کار به فضایی امن و حمایت‌گر است. در این میان، نشست اخیر در بیمارستان فارابی نشان داد که خط مقدم این جبهه روانی، نه کلینیک‌های روان‌پزشکی، بلکه اتاق سرپرستاران و سوپروایزرها است. جایی که یک مداخله ساده و بهنگام می‌تواند زنجیره فرسودگی را پیش از رسیدن به نقطه بحران، قطع کند.

دکتر فاطمه پسندیده‌نیا، روان‌شناس و مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی، در این نشست ضمن قدردانی از حضور سرپرستاران با وجود مشغله‌های فراوان کاری، به دلایل تمرکز این طرح بر مدیران میانی اشاره کرد و گفت: «در شرایط بحرانی، کادر درمان در کنار وظیفه ذاتی خود، فشار روانی و ترس‌های مشابهی را با سایر افراد جامعه تجربه می‌کنند. به همین دلیل معاونت‌های درمان و بهداشت با همکاری انجمن علمی روان‌پزشکی ایران، طرح حمایت روان‌شناختی را به بیمارستان‌هایی که بیشترین فشار را تجربه کرده‌اند، ابلاغ کرده‌اند. در این مسیر، سوپروایزرها و سرپرستاران به عنوان نزدیک‌ترین افراد به کادر درمان، اولین کسانی هستند که متوجه تغییرات رفتاری و خستگی روانی نیروهای خود می‌شوند.»

وی افزود: «خوشبختانه در بیمارستان فارابی، روحیه همدلی و حمایت از پیش وجود داشته است، اما این طرح فرصتی است تا این مداخلات به شکل ساختاریافته‌تر و آگاهانه‌تر انجام شود. هدف ما اجرای آبشاری این آموزش‌هاست تا در نهایت تمام بخش‌ها را پوشش دهیم.»

کمک‌های اولیه روان‌شناختی (PFA)؛ دیدن، شنیدن و وصل کردن

مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی در بخش اصلی سخنان خود به تشریح مفهوم «کمک‌های اولیه روان‌شناختی» پرداخت و آن را معادل اقدامات اولیه پیش از رسیدن پزشک در حوادث جسمی دانست.

دکتر پسندیده‌نیا تاکید کرد: «زمانی که یکی از کارکنان دقیق و منظم ناگهان دچار افت تمرکز می‌شود، خطاهای جدید می‌کند یا با کوچک‌ترین اتفاقی به گریه می‌افتد، ما به عنوان مدیر نباید بلافاصله به دنبال نصیحت، توبیخ یا ارائه جملات انگیزشی توخالی باشیم. در PFA ما به دنبال درمان تخصصی یا تشخیص‌گذاری نیستیم، بلکه هدف، ارائه حمایت انسانی، عملی و محترمانه است.»

گروه‌های همتا؛ معجزه درک متقابل در روزهای سخت

دکتر پسندیده‌نیا در ادامه به اهمیت تشکیل گروه‌های همتا به عنوان مکمل کمک‌های اولیه روان‌شناختی پرداخت و گفت: «هیچ‌کس به اندازه همکارانی که در یک نوبت کاری پرفشار یا یک روز بحرانی دوشادوش یکدیگر بوده‌اند، نمی‌تواند عمق خستگی و اضطراب یکدیگر را درک کند. تحقیقات نشان می‌دهد زمانی که افرادی با تجربه زیسته مشترک از یکدیگر حمایت می‌کنند، احساس درک متقابل به شدت افزایش می‌یابد.»

وی پیامدهای مثبت این گروه‌ها را برشمرد و توضیح داد: «با حمایت همتایان، کارکنان متوجه می‌شوند که واکنش‌های روانی‌شان در برابر بحران طبیعی است. این امر باعث کاهش برچسب‌زنی، افزایش امید، تمایل بیشتر به دریافت خدمات تخصصی در صورت نیاز و از همه مهم‌تر، کاهش حاشیه‌های محیط کار، غیبت‌ها و ترک کار می‌شود؛ چرا که افراد خود را عضو تیمی می‌دانند که در آن مورد حمایت قرار می‌گیرند.»

مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی پس از این نشست در گفت و گو با روابط عمومی این مرکز درباره ایجاد گروه های همتا افزود: «در این دوره و با اعلام آمادگی همکاران قرار شد تا ایجاد گروه های همتا به صورت آزمایشی از درمانگاه اورژانس بیمارستان فارابی آغاز شود.»

روان‌شناس بیمارستان فارابی در پایان درباره نحوه اجرای این طرح خاطرنشان کرد: «حمایت همتایان می‌تواند به صورت فردی یعنی همیار-همتا، با گفت‌وگوهای کوتاه هفتگی میان دو همکار، یا به صورت گروهی در قالب جلسات ۴ تا ۱۲ نفره درون‌بخشی انجام شود تا کارکنان درباره چالش‌ها و دغدغه‌های مشترک خود با یکدیگر گفت‌وگو کنند. هدف نهایی تمام این برنامه‌ها یک چیز است: در دل بحران، هیچ‌کس تنها نماند و حواسمان به حال خوب یکدیگر باشد.»