در حاشیه جلسه ارزشیابی و بازدید میدانی از مرکز تحقیقات چشم پزشکی ترجمانی
دکتر سید فرزاد محمدی: ارزشیابی کیفی، دستاوردهای فراتر از اعداد و علمسنجی سنتی را نمایان می کند
دکتر سید فرزاد محمدی، رئیس مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در حاشیه جلسه ارزشیابی کیفی این مرکز، با تشریح دستاوردهای نوین مرکز تحقیات چشم پزشکی ترجمانی از جمله ایجاد یکی از بزرگترین پایگاه داده ویدیویی جراحی آبمروارید برای توسعه هوش مصنوعی در این حوزه، جذب دانشجویان تحصیلات تکمیلی بینرشتهای را راهبردی کلیدی برای عبور از موانع پژوهشی و محدودیتهای بینالمللی دانست.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ پژوهش در حوزه سلامت، امروز از قالب مطالعات پراکنده و انفرادی خارج شده و به سمت پروژههای کلان نهادمحور، بینرشتهای و ماموریتگرا حرکت کرده است. در این مسیر، مراکز تحقیقاتی به عنوان موتور محرک تولید علم، وظیفه دارند دستاوردهای علوم پایه را به راهکارهای ملموس بالینی یا همان پژوهشهای ترجمانی تبدیل کنند. مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با درک این ضرورت، گامهای مهمی برای پیوند دانش مهندسی، هوش مصنوعی و علوم پایه با نیازهای بالینی برداشته است. نشست اخیر ارزشیابی کیفی این مرکز، بهانهای شد تا دستاوردها، ظرفیتهای پنهان و موانع پیشروی پژوهشگران این مجموعه در تراز ملی و بینالمللی را در گفت و گویی با دکتر سید فرزاد محمدی، عضو هیئت علمی گروه بیماری های چشم و رئیس این مرکز بررسی کنیم. گفت و گویی که مشخص می کند وجود چالشهای ارتباطی با مراکز معتبر علمی جهان و تکیه بر توان نخبگان داخلی و توسعه فناوریهای نوین، چگونه می تواند افق های پیش رو در پژوهش را ترسیم کند.
گذار از پژوهشهای سنتی به ماموریتهای ملی
دکتر محمدی با اشاره به روند تاریخی شکلگیری نهادهای پژوهشی در کشور گفت: «حدود سه دهه قبل برای توسعه پژوهش، تصمیم بر این شد که نهادهایی تحت عنوان مرکز تحقیقات تاسیس شوند. تا پیش از آن، تلقی از بخش تحقیقات بیشتر به گرفتن عکس از بیماران و آمادهسازی اسلاید محدود میشد اما با ایجاد این جریان، بخش تحقیقات بیمارستان فارابی نیز به یک نهاد ساختاریافته تبدیل شد. در حال حاضر توسعه پژوهش نیاز به نهادهای اختصاصی مانند مرکز تحقیقات یا واحد توسعه تحقیقات بالینی دارد تا بتوانند زیرساختهای لازم، مشاورههای روش تحقیق و کارگاههای آموزشی را فراهم کنند.»
وی با تاکید بر جایگاه ملی بیمارستان فارابی افزود: «همانطور که این بیمارستان در حوزههای درمانی و بیماریهای صعبالعلاج ماموریتهای ملی دارد، از مرکز تحقیقات چشم نیز انتظار میرود که پژوهشهای جمعیتی و بینرشتهای در حوزههای مولکولی، پزشکی بازساختی و همکاری با گروههای مهندسی و اپیدمیولوژی را ساماندهی کند. این مرکز وظیفه دارد با اعطای گرنت به اساتید جوان، مسیر پژوهشی آنها را برای سالهای آینده ترسیم کرده و امکان تجهیز آزمایشگاههای بالینی و پایه را فراهم آورد.»
ارزشیابی کیفی؛ سنجش دستاوردهای ملموس به جای اعداد
رئیس مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی با اشاره به گستردگی مراکز تحقیقاتی در سطح کشور بیان کرد: «تعداد این مراکز در کل کشور به حدود ۸۰۰ مورد رسیده که سهم دانشگاه علوم پزشکی تهران بیش از ۱۴۰ مرکز است. در کنار ارزشیابیهای کمی و علمسنجی سالانه، نیاز به ارزشیابی کیفی و بازدیدهای میدانی به شدت احساس میشد. ارزیابیهایی که بر پایه مرور همتایان یا Peer Review استوار است و دستاوردهایی را میسنجد که در قالب عدد و رقم قابل بیان نیستند. حدود پنج سال پیش نیز ارزیابی مشابهی داشتیم که خروجی آن، تاکید بر توسعه همکاریهای بینالمللی و تمرکز بر صلاحیتهای محوری بود. اکنون نیز منتظر دریافت بازخوردهای داوران مستقل از این بازدید هستیم تا برنامههای آینده مرکز را بر اساس آن تنظیم کنیم.»
دستاوردها؛ از رباتیک تا پایگاه بزرگ داده های ویدیویی آبمروارید
دکتر محمدی در پاسخ به پرسشی درباره خدمات و دستاوردهای شاخص و منحصربهفرد این مرکز در سالهای اخیر توضیح داد: «فعالیتهای ما در حوزه سلامت عمومی چشم، به ویژه برنامه ریشهکنی تراخم و تدوین اسناد و مقالات مرجع ملی، بسیار شاخص بوده است. تا جایی که برای پیگیری ساختاریافتهتر این اهداف، راهاندازی “مرکز تحقیقات چشمپزشکی جامعهمحور” را پیگیری کردیم. در حوزه بینرشتهای نیز با همکاری گروه مهندسی ارس (از دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی)، مقالات و دستاوردهای علمی معتبری در زمینه آموزش جراحی چشم و رباتیک منتشر کردهایم.»
وی به یکی از بزرگترین پروژههای این مرکز اشاره کرد و گفت: «ما موفق به ایجاد یک کلانداده (Database) عظیم شامل بیش از ۳۰۰۰ ویدیوی جراحی آبمروارید شدهایم. این مجموعه در واقع یک مدل چندرسانهای بزرگ (Large Multimedia Model) است که بدون شک بزرگترین بانک اطلاعاتی جراحی آبمروارید در دنیا به شمار میرود. بر بستر همین اطلاعات، کیت آموزش جراحی آبمروارید و مفاهیم Gamification (بازیوارسازی) آن را توسعه دادهایم.»
رئیس مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی درباره پیشرفتهای حوزه هوش مصنوعی نیز افزود: «در این عرصه مقالات بسیار معتبری داریم. از جمله مقاله مشترکی با پژوهشگران سنگاپوری که در نشریه معتبر نیوانگلند ژورنال آو مدیسین (NEJM) به چاپ رسید. همچنین توسعه نرمافزار “بیناهوش” برای غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP) یک دستاورد ویژه است که پاسخی مستقیم به نیازهای نظام سلامت کشور محسوب میشود. در کنار این موارد، پروژههای فناوریمحور دیگری مانند پلاکهای رادیواکتیو برای تومورهای چشمی و توسعه دوربینهای تشخیصی دوگانه با مشارکت اعضای هیئت علمی در حال انجام است که نشان از ظرفیت بالای پژوهشگران ما دارد.»
موانع بینالمللی و راهکار توسعه تحصیلات تکمیلی
دکتر محمدی در بخش پایانی صحبتهای خود، سقف کیفیت یک مرکز تحقیقاتی را حضور فعال پژوهشگران علوم پایه در کنار پزشکان بالینی دانست و تصریح کرد: «چشمانداز و آرزوی من برای پنج سال آینده این است که در کنار دستیاران و فلوشیپها، دستکم ۲۰ دانشجوی مقطع دکتری تخصصی PhD و پسادکتری در حوزههای علوم پایه و مهندسی داشته باشیم که با هدایت مشترک پزشکان و دانشمندان در بخشهای مختلف بیمارستان فعالیت کنند. این ساختار به تولید مقالات اصیلتر با ارجاعات جهانی بالاتر منجر خواهد شد.»
وی محدودیتهای ارتباطی را مهمترین مانع در مسیر این توسعه خواند و یادآور شد: «نبود امکان همکاری مشترک با نهادهای بینالمللی و شرکتهای بزرگ داروسازی جهان برای انجام کارآزماییهای بالینی چندمرکزی، کار ما را محدود میکند. در حال حاضر حتی برای نگارش مقالات مشترک با دانشمندان ایرانیتبار خارج از کشور نیز با چالشها و موانعی روبرو هستیم. با این وجود، استراتژی ما برای جبران این کاستیها، جذب دانشجویان تحصیلات تکمیلی بینرشتهای است.»
دکتر محمدی در پایان خاطرنشان کرد: «برنامههایی برای جذب دانشجویان دکتری در رشتههای هوش مصنوعی و مسیرهای عصبی Neural Routes داریم و امیدواریم بتوانیم میزبان دانشجویان بینالمللی از کشورهای مختلف باشیم. در همین راستا، هسته مرکزی هوش مصنوعی مرکز را با حضور اساتید و نخبگان این حوزه شکل دادهایم تا بتوانیم مسیر تولید علم و پروژههای ارزشمند را با قدرت ادامه دهیم.»
ارسال نظر