به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، پیشگیری از نابینایی در نوزادان نارس یکی از حساس‌ترین حوزه‌های چشم‌پزشکی است که نیازمند هماهنگی دقیق میان تیم درمان و والدین است. دکتر افسر دستجانی فراهانی، جراح و متخصص چشم و عضو کارگروه کشوری غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP)، در گفت‌وگویی با روابط عمومی بیمارستان فارابی به واکاوی این بیماری و راه‌های مقابله با آن اشاره کرد.

چرا نوزادان نارس در خطر نابینایی هستند؟

دکتر دستجانی فراهانی در ابتدا به تعریف نوزاد نارس پرداخت و گفت: «نوزادانی که پیش از هفته ۳۷ بارداری و با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم متولد می‌شوند، نارس محسوب می‌شوند. در این نوزادان، عروق شبکیه هنگام تولد هنوز به‌طور کامل تشکیل نشده است. چالش‌های پس از تولد، از جمله مشکلات تنفسی و گوارشی در بخش مراقبت‌های ویژه (NICU)، می‌تواند رشد طبیعی این عروق را متوقف کرده و نوزاد را وارد مراحل خطرناک بیماری کند.» وی تأکید کرد که هرچه سن حاملگی و وزن تولد کمتر باشد، خطر نابینایی افزایش می‌یابد.

شیوه‌نامه غربالگری ROP؛ چه نوزادانی باید معاینه شوند؟

عضو کارگروه کشوری غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس، معیارهای اجباری غربالگری در کشور را تشریح کرد و افزود: «گروه اول از نوزادان که حتما باید تحت غربالگری رتینوپاتی نارسی قرار گریند، نوزادان متولد شده در هفته ۳۴ یا کمتر و یا با وزن تولد ۲۰۰۰ گرم یا کمتر هستند.»

وی گروه دیگر را نوزادان متولد شده بین هفته ۳۴ تا ۳۷ با وزن ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ گرم برشمرد و تاکید کرد این دسته به تشخیص فوق‌تخصص نوزادان و این که آیا دارای عوامل خطر در دوران بستری بوده‌اند، برای غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس ارجاع داده می شوند.»

۲۸ روزگی؛ زمان طلایی که نباید فراموش شود

دکتر دستجانی فراهانی با تاکید بر غربالگری نوزادان نارس تصریح کرد: «بهترین زمان برای اولین معاینه، ۴ هفتگی یا همان ۲۸ روزگی پس از تولد است. اگرچه در موارد بسیار نارس می‌توان تا هفته ششم صبر کرد، اما توصیه اکید ما، معاینه در ۲۸ روزگی است تا هیچ زمان طلایی برای درمان از دست نرود.»

روش‌های غربالگری نوزادان و چالش های موجود

این متخصص چشم، بهترین روش غربالگری را معاینه با مردمکی کاملاً باز توسط چشم‌پزشک ماهر و دستگاه افتالموسکوپ غیرمستقیم (indirect ophthalmoscope) دانست. وی افزود: «در مناطقی که دسترسی به چشم‌پزشک ماهر محدود است، باید از روش‌های تصویربرداری و تله‌مدیسین (پزشکی از راه دور) استفاده کرد تا تصاویر برای مراکز مرجع ارسال و مشاوره لازم دریافت شود.»

از تزریق آنتی‌بادی تا لیزر؛ مسیر درمان چگونه است؟

دکتر دستجانی فراهانی با اشاره به روش های درمانی که برای رتینوپاتی نوزادان نارس انتخاب می شود، اظهار داشت: «در صورتی که غربالگری منجر به تشخیص بیماری شود، دو روش درمانی اصلی وجود دارد. تزریق داخل چشمی (Anti-VEGF) که روشی سریع است و در موارد شدید و خلفی برای زمان خریدن و جلوگیری از پیشرفت سریع بیماری انجام می‌شود. روش دیگر هم لیزر شبکیه است که یک راه استاندارد و طلایی درمان که پیچیده‌تر بوده و نیازمند مهارت بالای جراح و غالباً بیهوشی عمومی است.»

هشدار درباره مراحل غیرقابل درمان ROP

این متخصص چشم نسبت به تعویق در اولین معاینه هشدار داد و گفت: «اگر نوزاد در زمان طلایی ارجاع نشود، بیماری به مراحل (استیج) ۴ و ۵ می‌رسد که در آن شبکیه دچار جداشدگی شده و درمان پیچیده و در بسیاری از موارد غیرممکن یا نیازمند جراحی های بزرگ خواهد بود.»

فراخوان همکاری؛ از والدین تا خیرین

عضو کارگروه کشوری ROP در پایان سخنان خود چند درخواست کلیدی مطرح کرد. وی گفت: «والدین باید در مراحل درمان صبور باشند و معاینات مکرر و طولانی را تا زمانی که چشم‌پزشک، پایان خطر را اعلام نکرده، ادامه دهند.» دکتر دستجانی فراهانی با اشاره به این که تجهیزات غربالگری نوزادان نارس گران‌قیمت هستند، نقش و همکاری خیرین سلامت، معاونت‌های درمان و روسای بیمارستان‌ها در تهیه تجهیزات مورد نیاز به ویژه تله‌مدیسین را کلیدی برشمرد و ابراز امیدواری کرد با حمایت متولیان سلامت، می توان نرخ نابینایی نوزادان نارس را در مناطق دورافتاده را کاهش و یا به صفر رساند.