به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در دنیای مدرن امروز که چشمان ما بیش از هر زمان دیگری زیر فشار نورهای مصنوعی و صفحات دیجیتال قرار دارند، تغذیه دیگر تنها یک نیاز غریزی نیست، بلکه نخستین خط دفاعی در برابر زوال بیولوژیک بینایی محسوب می‌شود.

اگرچه ژنتیک و محیط، نقش غیرقابل‌انکاری در سلامت چشم دارند، اما سبک زندگی و به ویژه تغذیه‌ سالم متغیری است که تا حد زیادی تحت کنترل ماست. امروزه با شیوع رژیم‌های غذایی سرشار از کربوهیدرات‌های تصفیه شده و چربی‌های اشباع (فست‌فودها)، شاهد نوعی فقر پنهان غذایی در بدن بسیاری از انسان ها هستیم.

در کودکان، که سیستم بینایی آن‌ها در حال تکامل است، کمبود ریزمغذی‌ها می‌تواند منجر به ضعف دائمی بینایی شود. از سوی دیگر، سالمندان می توانند با مشکل جدی به نام دژنراسیون ماکولا (تخریب لکه زرد) روبرو شوند که ریشه در عوامل مختلف از جمله استرس‌های اکسیداتیو طولانی‌مدت دارد. در کنار این موارد، باید قیمت بالای برخی مواد غذایی و همچنین مکمل ها و ویتامین ها را هم در نظر گرفت که دسترسی اقشار کم درآمد را به آن ها سخت تر می کند.

البته واقعیت این است که سلامت چشم لزوماً به معنای مصرف مواد غذایی یا ویتامین های گران قیمت نیست. جایگزینی مواد غذایی به نسبت ارزان‌تر اما غنی، مانند استفاده از تخم‌مرغ به جای گوشت قرمز برای تأمین روی (زینک)، یا مصرف کدو تنبل و هویج به جای میوه‌های استوایی یا تابستانه برای تأمین ویتامین A، می‌تواند همان سطح از حفاظت را ایجاد کند. سبزیجات پهن‌برگ مانند اسفناج که معمولا به وفور یافت می‌شوند، معدن لوتئین هستند. ماده‌ای که مانند عینک آفتابی طبیعی از داخل چشم عمل می‌کند.

مواد غذایی و ویتامین های کلیدی برای سلامت چشم

ویتامین A و بتاکاروتن

ویتامین A یکی از مهم‌ترین ویتامین‌ها برای سلامت چشم است. بتاکاروتن، پیش‌ساز ویتامین A، در سبزیجات و میوه‌های رنگی یافت می‌شود و برای بهبود دید در شرایط کم‌نور و محافظت از سلول‌های شبکیه ضروری است. کمبود ویتامین A می‌تواند به مشکلاتی مانند شب‌کوری و کاهش عملکرد سلول‌های شبکیه منجر شود. منابع در دسترس این ویتامین هویج، کدو تنبل، اسفناج و زرده تخم‌مرغ هستند.

لوتئین و زاگزانتین

لوتئین و زاگزانتین از خانواده آنتی‌اکسیدان‌ها هستند که به‌طور طبیعی در شبکیه چشم یافت می‌شوند. این ترکیبات از سلول‌های شبکیه در برابر آسیب‌های ناشی از نور ماوراء بنفش و رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کنند. تحقیقات جدید نشان داده است که این ترکیبات می‌توانند در کاهش خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا (آسیب به بخش مرکزی شبکیه) و آب مروارید مؤثر باشند. اسفناج، کلم بروکلی، ذرت، تخم مرغ و فلفل دلمه ای از مهم ترین منابع لوتئین و زاگزانتین هستند.

اسیدهای چرب امگا-۳

امگا-۳ نه تنها برای تکامل بینایی نوزادان ضروری است، بلکه در بزرگسالان از خشکی چشم (یکی از شایع‌ترین شکایات چشمی) جلوگیری می‌کند. اسیدهای چرب امگا-۳، به‌ویژه DHA و EPA، به‌طور ویژه در محافظت از سلامت چشم‌ها و بهبود جریان خون به آن ها نقش دارند. این اسیدهای چرب برای حفظ غشای سلولی در شبکیه بسیار مهم هستند. مصرف امگا-۳ همچنین به کاهش التهاب و پیشگیری از دژنراسیون ماکولا کمک می‌کند. اسیدهای چرب امگا-۳ معمولا در ماهی‌های چرب مانند سالمون، تن، و ساردین موجود است. دانه چیا، گردو و دانه کتان نیز جایگزین های خوبی به جای ماهی که ممکن است گران قیمت باشند، هستند.

ویتامین C

ویتامین C یک آنتی‌اکسیدان قوی است که به محافظت از سلول‌های شبکیه و عصب بینایی کمک می‌کند. همچنین، این ویتامین در تولید کلاژن که برای حفظ ساختار چشم ضروری است، مؤثر است. مطالعات نشان داده‌اند که ویتامین C ممکن است در پیشگیری از آب مروارید و کاهش خطر بیماری‌های مرتبط با چشم مانند دژنراسیون ماکولا مؤثر باشد.  برخلاف تصور عموم، فلفل دلمه‌ای و کیوی حتی بیش از پرتقال ویتامین C دارند. مرکبات و توت‌فرنگی نیز از منابع غنی این ویتامین هستند.

روی (زینک)

روی یک ماده معدنی است که برای عملکرد صحیح شبکیه و عصب بینایی ضروری است. این ماده معدنی در کاهش خطر دژنراسیون ماکولا و آب مروارید نقش مهمی دارد. مصرف مناسب روی به بهبود عملکرد آنزیم‌ها و پروتئین‌هایی که در سیستم بینایی نقش دارند، کمک می‌کند. روی به انتقال ویتامین A از کبد به شبکیه برای تولید ملانین (رنگدانه محافظ چشم) کمک می‌کند. گوشت قرمز و مرغ از منابع مهم روی هستند. این ماده همچنین در بادام زمینی، کنجد و دانه کدو که نسبت به گوشت ارزان تر هستند نیز وجود دارد.

سلامت چشم یک سرمایه‌گذاری بلندمدت است. با اصلاحات کوچک در سبد غذایی روزانه و اولویت دادن به میوه‌ها و سبزیجات رنگی، می‌توان از بخش بزرگی از جراحی‌های پیچیده و ناتوانی‌های بینایی در آینده پیشگیری کرد. البته سیاست گذاران سلامت هم باید توجه ویژه ای به گنجاندن مکمل ها و ویتامین های مورد نیاز در سبد غذایی جامعه به ویژه کودکان که در سنین رشد هستند، داشته باشند. اختلالات بینایی ناشی از تغذیه ناسالم، علاوه بر چالش‌های سلامت، موجبات بروز فشارهای اقتصادی بر زیرساخت‌های درمانی را فراهم می‌آورد. تحلیل‌های پیشگیرانه نشان می‌دهند که تأمین دسترسی به رژیم غذایی غنی از ویتامین در مقطع کنونی، راهکاری بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر از مواجهه با بحران‌های درمانی در دهه‌های آتی است.