دریافت نوبت
متن مورد نظر خود را جستجو کنید

پروفسور محمدقلی شمس

پروفسور محمدقلی شمس فرزند دکتر لسان الحکما بود و از وی به عنوان پدر چشم پزشکی نوین ایران و پایه گذار بیمارستان فارابی یاد می شود. آشنایی با این شخصیت بزرگ کمک زیادی به شناخت تاریخ چشم پزشکی نوین در ایران خواهد کرد.
مرحوم لسان الحکما دارای ۵ فرزند پسر و 4 فرزند دختر بود که فرزندان ذکور ایشان به درجات عالیه پزشکی و مهندسی نائل گردیده و خدمات ارزنده‌ای را برای سرافرازی میهن به انجام رساندند. یکی از فرزندان لسان الحکما پروفسور محمد قلی شمس بنیانگذار چشم پزشکی نوین در ایران است. وی روز چهارشنبه ۵ ربیع الاول سال ۱۳۲۳ هجری قمری مصادف با ۱۲۸۴ هجری شمسی در شهر تهران چشم به جهان گشود. به یقین تربیت خانوادگی و میراث گرانبهایی که از پدر و نیاکان خود به ارث داشت در سرنوشت او تاثیر گذار بود. پروفسور شمس از دوران کودکی به حرفه مقدس پزشکی عشق می‌ورزید و صبح‌های جمعه پدر را هنگام ملاقات بیماران همراهی می‌ کرد.
 

از کودکی تا جوانی پروفسور شمس

پس از اتمام تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مدرسه سن لویی تهران، تحصیلات پزشکی را در دارالفنون آغاز کرد و توانست گواهینامه پزشکی آن دوران را دریافت کند. سپس در سال ۱۹۲۳ عازم فرانسه شد و در دانشکده پزشکیِ نظامی شهر لیون پذیرفته شد. هنگام سپری کردن سومین سال دانشکده پزشکی در ملاقاتی سرنوشت ساز با یکی از شاخص‌ترین اساتید چشم پزشکی آن زمان فرانسه یعنی پروفسور ژاک روله، آینده وی رقم خورد.
همین آشنایی باعث شد تا پروفسور شمس سال ۱۹۲۷ پس از اتمام دانشکده پزشکی، به عنوان دستیار پروفسور روله آغاز به کار کند. وی در همان سال نیز به عضویت انجمن چشم پزشکی لیون و انجمن چشم پزشکی فرانسه درآمد. پروفسور محمدقلی شمس پس از اخذ درجه علمی اگرگاسیون درسال 1929، در بیمارستان واگدوگراس پاریس که یک بیمارستان آموزشی بود مشغول به کار شد و پس از گذشت یک سال به تدریس پرداخت.
 

بازگشت پروفسور شمس به ایران

پس از دو سال و در سال ۱۹۳۱از طرف مرحوم اعتماد الدوله قره گوزلو وزیر معارف وقت، برای معالجه بیماران به ایران دعوت شد. وی پس از بازگشت به وطن متوجه شد که در ایران تشکیلات چشم پزشکی به میزان کافی وجود ندارد و دوره آموزشی تحصیلات طب نیز کمتر از حد لازم است. به همین دلیل نخست دستور برپایی بخش چشم پزشکی را داد و پس از آن در زیر ساختمان مدرسه دارالفنون، چشم پزشکی مدارس را راه‌اندازی نمود.
پروفسور شمس در مسافرتی به جنوب ایران مشاهده نمود که در برخی از شهرهای جنوبی ایران نظیر شوشتر و دزفول تعداد بی‌شماری بیماران تراخمی وجود دارد  این بیماری قرنیه را دچار زخم کرده، چشمان را با عارضه برگشت لبه پلک مواجه می کند  و در نهایت منجر به نابینایی می‌شود.
این استاد فرهیخته برای مبارزه با بیماری تراخم در جنوب ایران، از انجمن چشم پزشکی جهانی تقاضای تعدادی پزشک کرد. به این ترتیب ایشان به همراه پزشکان اتریشی و ایرانی به درمان بیماران پرداخت . با تلاش این تیم پزشکی بیماری تراخم در مناطق جنوبی ایران تقریباً ریشه کن شد .
وی پس از بازگشت به تهران به عضویت شورای عالی تعلیمات برگزیده شد و مصوب نمود که شش ماه از سال آخر دوره پزشکی اختصاص به آموزش چشم پزشکی داشته باشد.  با اتمام ساختمان بهداری ارتش پروفسور شمس تدریس چشم پزشکی را آغاز کرده و تجهیزات جدید چشم پزشکی را تهیه نمود تا عمل‌های جراحی چشم نیز در همان مکان انجام شود.
 

راه اندازی بیمارستان فارابی

در سال 1313 با راه‌اندازی بیمارستان فارابی، شامل دو درمانگاه، یک اتاق عمل و ۲۵ تخت بستری تدریس و انجام اعمال جراحی چشم برای آموزش دانشجویان، به این بیمارستان منتقل شد.  همچنین با تلاش ایشان کلنگ احداث کرسی بیماری های چشم در سال 1321 بر زمین زده شد و این ساختمان دوم آذر 1325 در دو طبقه و بخش های چشم پزشکی، گوش و حلق و بینی، آزمایشگاه و داروخانه با گنجایش 120 تخت بستری که بعدها تا 220 تخت گسترش داده شد، افتتاح گردید.
پروفسور شمس و همکارانش در سال ۱۳۲۶ هجری شمسی افتخار یافتند انجمن چشم پزشکی ایران را به طور رسمی دایر کنند. سال ۱۳۳۳ هجری شمسی انجمن چشم پزشکی ایران رسماً به عضویت انجمن بین‌المللی چشم پزشکی پذیرفته شد و جلسات این انجمن هر ماه در بیمارستان فارابی برگزار میشد. همچنین در سال ۱۳۴۷ به همت ایشان مجله انجمن چشم پزشکی ایران برای اولین بار در ایران منتشر شد. 
بیمارستان فارابی در طول خدمت پروفسور از لحاظ چشم پزشکی در سطح بالایی قرار داشت و به دفعات مورد بازدید اساتید و چشم پزشکان برجسته جهان قرار گرفت . فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی پدر چشم پزشکی نوین ایران تا سال ۱۳۴۸ ادامه داشت و به عنوان دبیر کل انجمن چشم پزشکی ایران مشغول به کار بودند . دو سال بعد شورای دانشگاه تهران به پاس خدمات ارزنده پروفسور شمس، به ایشان مقام استادی ممتاز را اهدا کرد. 
فعالیت های این استاد بزرگ پس از انقلاب اسلامی نیز ادامه داشت و در این سال ها با همکاری دکتر عباس شیبانی، دکتر محمدصادق پیروزو چند تن از مسئولین توانستند ساختمان بزرگی در سه طبقه و بیش از ۷ هزار متر مربع زیربنا احداث کنند که امروزه به عنوان ساختمان جدید بیمارستان فارابی شناخته می شود و تمامی خدمات چشم پزشکی از جمله خدمات تشخیصی و درمانی در این بیمارستان به بیماران ارائه می شود.
این دانشمند و محقق بزرگ ایرانی در طول حیات پربار خود تعداد زیادی چشم پزشک که بعدها در هیئت علمی دانشکده پزشکی و یا در موسسات معتبر چشم پزشکی ایران و جهان مشغول به کار شدند را  تربیت کرد و در عین حال از مطالعات علمی خویش نیز غافل نبود.
سرانجام پروفسور محمدقلی شمس پس از ۶۵ سال تحقیق پژوهش و خدمت به مردم در 23 شهریور سال ۱۳۷۵ در سن ۹۲ سالگی با کوله باری از علم و معرفت چشم از جهان فرو بست. مزار وی در قطعه 8 و ردیف 28 بهشت سکینه کرج واقع شده است.
 
فیلم زندگینامه پروفسور محمدقلی شمس، پدر چشم پزشکی نوین ایران و بنیانگذار بیمارستان فارابی
 

بخشی از کارنامه جهانی پروفسور شمس 

اولین پیوند قرنیه در سال ۱۳۱۳ هجری شمسی در ایران توسط پروفسور شمس در بیمارستان فارابی انجام شد و به این ترتیب بسیاری از مبتلایان به کدورت و لک‌های وسیع قرنیه درمان شدند. مقالات پیوند قرنیه در سال‌های متعدد در مجله چشم پزشکی ایران و مجله نظام پزشکی و آرشیو استاد ملوچی فرانسه و مجله ماروک مدیکال از سوی ایشان تهیه شده و به چاپ می‌رسید.
مقام علمی پروفسور شمس به گونه‌ای بود که ریاست بسیاری از کنگره‌های جهانی چشم پزشکی را به عهده داشت از جمله مشارکت ایشان در کنگره‌های بین‌المللی آمستردام ۱۹۲۹، مادرید ۱۹۳۳، قاهره ۱۹۳۷، لندن ۱۹۵۰، پاریس ۱۹۵۴، دهلی ۱۹۶۲، مونیخ ۱۹۶۶، پاریس ۱۹۷۴، مکزیکو ۱۹۷۵، کیوتو ۱۹۷۹، سانفرانسیسکو ۱۹۸۲، رم ۱۹۸۶
 

مدارج علمی پروفسور شمس

- عضو مجمع چشم پزشکی لیون فرانسه، ۱۹۲۷ 
- عضو مجمع چشم پزشکی فرانسه، ۱۹۲۷
- دستیار بخش چشم پزشکی دانشکده طب لیون فرانسه، ۱۹۲۹ 
- دستیار بخش چشم و گوش و گلو و بینی بیمارستان والدوگراس، ۱۹۳۱ 
- عضو مجمع چشم پزشکی پاریس، ۱۹۳۲ 
- رئیس قسمت چشم و گوش و گلو و بینی در ارتش، ۱۳۱۰ هجری شمسی 
- دانشیار بیماری‌های چشم و گوش و گلو و بینی دانشکده پزشکی تهران، ۱۳۱۳ هجری شمسی
- استاد کرسی بیماری‌های چشم پزشکی دانشگاه تهران بیمارستان فارابی، ۱۳۱۹ هجری شمسی 
 
امید است خدمات ارزشمند آن عالم ساعی که مایه مباهات و فخر ایران و ایرانیان است روشنگر راه آیندگان باشد و ما نیز بتوانیم وارثانی لایق برای زنده نگاه داشتن نام افتخار آفرینان ایران زمین باشیم.
 
 
 
  • تاریخ انتشار : 1404/05/24 - 12:45
  • تعداد بازدید کنندگان خبر : 6595
  • زمان مطالعه : 2 دقیقه

فرزند بنیانگذار بیمارستان فارابی که خود را وقف مردم کرد

پروفسور هرمز شمس درگذشت

جامعه چشم‌پزشکی کشور در سوگ درگذشت پروفسور هرمز شمس، استاد پیشکسوت چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و فرزند خلف پروفسور محمدقلی شمس، بنیانگذار بیمارستان فارابی، نشست. او که پس از سال‌ها خدمت ارزنده به جامعه علمی و درمانی ایران در سن ۸۷ سالگی درگذشت، همواره بر اخلاق حرفه‌ای و ساده‌زیستی تأکید داشت و زندگی خود را وقف خدمت به بیماران، آموزش دانشجویان و ارتقای چشم‌پزشکی ایران کرد.

به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، پروفسور هرمز شمس، استاد پیشکسوت گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو بازنشسته هیئت علمی بیمارستان فارابی درگذشت.

پروفسور هرمز شمس، متولد  ۱۳۱۷ در تهران، فرزند پروفسور محمدقلی شمس، بنیانگذار چشم‌پزشکی نوین ایران، بود. او تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را در تهران گذراند و سپس برای ادامه تحصیلات به خارج از کشور رفت. ابتدا در ۲۱ سالگی به آمریکا سفر کرد و در رشته‌های میکروبیولوژی و میکروآناتومی تحصیل کرد، سپس در پاریس تحصیلات پزشکی و تخصص چشم‌پزشکی خود را تکمیل کرد. پس از اتمام دوره اینترنی در بیمارستان Quize-vingts پاریس، به توصیه پدر و علاقه شخصی به ایران بازگشت و در بیمارستان فارابی مشغول به کار شد.

دکتر شمس یک برادر و چهار خواهر داشت. او هرگز ازدواج نکرد و در تهران زندگی می‌کرد. با اینکه در اوایل دهه هشتاد بازنشسته شد، اما همچنان به فعالیت خود ادامه می‌داد و خود را به طور کامل بازنشسته نمی‌دانست. او همواره با اشاره به ساده‌زیستی خود، بیان کرده بود که شخصیت او بیشتر شبیه پدربزرگش، مرحوم یحیی میرزا لسان الحکما، استاد کحالی دارالفنون، بوده که فردی ساده و فروتن بوده است.

دکتر شمس در دوران فعالیت خود در بیمارستان‌های فارابی و شریعتی به خدمت‌رسانی ادامه داد. وی علاوه بر فعالیت به عنوان چشم پزشک در بیمارستان فارابی، مسئول بخش چشم بیماری بهجت و درمانگاه‌های مربوطه در بیمارستان شریعتی بود. او همچنین عضو هیئت‌مدیره انجمن چشم‌پزشکی و مسئول مجله چشم‌پزشکی ایران بود. دکتر شمس در سال 1391 جایزه علامه طباطبایی را به پاس خدماتش به جامعه دریافت کرد و با بودجه آن بخش اپیدمیولوژی چشم‌پزشکی را در بیمارستان فارابی راه‌اندازی کرد.

دکتر شمس همواره بر اخلاق حرفه‌ای، سادگی و کمک به دیگران تأکید داشت. او معتقد بود خوشبختی به پول و دارایی نیست، بلکه به رضایت از زندگی و لذت بردن از چیزهای کوچک است. به گفته دوستان و همکارانش او هرگز از نام و نفوذ پدرش برای کسب موقعیت استفاده نکرد و همواره دوست داشت شخصیت مستقل خود را داشته باشد. دکتر شمس در آخرین سال‌های عمر پدرش، کتابی درباره زندگی‌نامه او آماده کرد و با ابراز علاقه به بیمارستان فارابی، آن را خانه و عشق خود می‌دانست.

پروفسور هرمز شمس سرانجام پس از تحمل یک دوره بیماری در 24 مرداد 1404 و در سن 87 سالگی دعوت حق را لبیک گفت و روحش به پدر و پدربزرگ فقیدش پیوست.

  • کد خبر : 302897
سید عباس قاضی میرسعید
تهیه کننده:

سید عباس قاضی میرسعید

9 نظر برای این مطلب وجود دارد

منا

منا

04/05/24 - 19:11

خدایا رحمتش کنه

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
ناشناس

ناشناس

04/05/25 - 10:37

روحش شاد و جاش بهشت چه انسان های بزرگی که فکر نکنم دیگه ایران به خودش ببینه

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
پریزاد

پریزاد

04/05/25 - 14:58

روحش شاد، انسان وارسته و بزرگی بود

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
ا-م

ا-م

04/05/25 - 15:28

خدا رحمتشون کنه و روحش در آرامش الهی باد انشالله. مرد بزرگی که از افتخارات کشورمان است

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
نادر رستگار

نادر رستگار

04/05/25 - 20:54

دکتر هرمز شمس یک شاهزاده واقعی بود. افتخار ایران بود. متانت و فروتنی و ‌فداکاری برای خلق سرشت نسل اندر نسل خانوادگی او بود. اشراف‌زاده بود ولی بدور از تجمل پرستی و خودنمائ بود. یک علامه‌ مردمی بود. ایران نمونه دیگری همانندش را ندارد و نخواهد داشت. هیهات

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
ناشناس

ناشناس

04/05/25 - 21:04

ایشان سالها دکتر چشم پزشک خانواده ما بودن و همیشه خوشرو و با حوصله معاینه می کردن،حتی بیماری MS منو ایشون تشخیص دادن ،از ته دل دوستشان داشتم و احترام زیادی قائل بودم جایشان تا ابد خالی خواهد بود در بین مردم

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
دکتر مرجان جمالی مقدم

دکتر مرجان جمالی مقدم

04/05/25 - 22:04

سلام وارادت تسلیت میگویم به جامعه پزشکی که این پرفوسور را ازدست داد وقلب مارا متاثر کرد

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
نناشناس

نناشناس

04/05/26 - 07:57

روحش شاد و صد حیف که این بزرگواران دیگر تکرار شدنی نیستند

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
ا-س

ا-س

04/10/15 - 17:42

روحش شاد ویادش گرامی .من مبتلا به بیماری بهجت بودم که تحت درمان استاد بزرگوار دکتر فریدون دواچی بودم وبرای معاینه چشم به دکتر شمس مراجعه می کردم

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *

ارسال نظر

نظر خود را وارد نمایید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
تنظیمات پس زمینه