دریافت نوبت
متن مورد نظر خود را جستجو کنید

پروفسور محمدقلی شمس

پروفسور محمدقلی شمس فرزند دکتر لسان الحکما بود و از وی به عنوان پدر چشم پزشکی نوین ایران و پایه گذار بیمارستان فارابی یاد می شود. آشنایی با این شخصیت بزرگ کمک زیادی به شناخت تاریخ چشم پزشکی نوین در ایران خواهد کرد.
مرحوم لسان الحکما دارای ۵ فرزند پسر و 4 فرزند دختر بود که فرزندان ذکور ایشان به درجات عالیه پزشکی و مهندسی نائل گردیده و خدمات ارزنده‌ای را برای سرافرازی میهن به انجام رساندند. یکی از فرزندان لسان الحکما پروفسور محمد قلی شمس بنیانگذار چشم پزشکی نوین در ایران است. وی روز چهارشنبه ۵ ربیع الاول سال ۱۳۲۳ هجری قمری مصادف با ۱۲۸۴ هجری شمسی در شهر تهران چشم به جهان گشود. به یقین تربیت خانوادگی و میراث گرانبهایی که از پدر و نیاکان خود به ارث داشت در سرنوشت او تاثیر گذار بود. پروفسور شمس از دوران کودکی به حرفه مقدس پزشکی عشق می‌ورزید و صبح‌های جمعه پدر را هنگام ملاقات بیماران همراهی می‌ کرد.
 

از کودکی تا جوانی پروفسور شمس

پس از اتمام تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مدرسه سن لویی تهران، تحصیلات پزشکی را در دارالفنون آغاز کرد و توانست گواهینامه پزشکی آن دوران را دریافت کند. سپس در سال ۱۹۲۳ عازم فرانسه شد و در دانشکده پزشکیِ نظامی شهر لیون پذیرفته شد. هنگام سپری کردن سومین سال دانشکده پزشکی در ملاقاتی سرنوشت ساز با یکی از شاخص‌ترین اساتید چشم پزشکی آن زمان فرانسه یعنی پروفسور ژاک روله، آینده وی رقم خورد.
همین آشنایی باعث شد تا پروفسور شمس سال ۱۹۲۷ پس از اتمام دانشکده پزشکی، به عنوان دستیار پروفسور روله آغاز به کار کند. وی در همان سال نیز به عضویت انجمن چشم پزشکی لیون و انجمن چشم پزشکی فرانسه درآمد. پروفسور محمدقلی شمس پس از اخذ درجه علمی اگرگاسیون درسال 1929، در بیمارستان واگدوگراس پاریس که یک بیمارستان آموزشی بود مشغول به کار شد و پس از گذشت یک سال به تدریس پرداخت.
 

بازگشت پروفسور شمس به ایران

پس از دو سال و در سال ۱۹۳۱از طرف مرحوم اعتماد الدوله قره گوزلو وزیر معارف وقت، برای معالجه بیماران به ایران دعوت شد. وی پس از بازگشت به وطن متوجه شد که در ایران تشکیلات چشم پزشکی به میزان کافی وجود ندارد و دوره آموزشی تحصیلات طب نیز کمتر از حد لازم است. به همین دلیل نخست دستور برپایی بخش چشم پزشکی را داد و پس از آن در زیر ساختمان مدرسه دارالفنون، چشم پزشکی مدارس را راه‌اندازی نمود.
پروفسور شمس در مسافرتی به جنوب ایران مشاهده نمود که در برخی از شهرهای جنوبی ایران نظیر شوشتر و دزفول تعداد بی‌شماری بیماران تراخمی وجود دارد  این بیماری قرنیه را دچار زخم کرده، چشمان را با عارضه برگشت لبه پلک مواجه می کند  و در نهایت منجر به نابینایی می‌شود.
این استاد فرهیخته برای مبارزه با بیماری تراخم در جنوب ایران، از انجمن چشم پزشکی جهانی تقاضای تعدادی پزشک کرد. به این ترتیب ایشان به همراه پزشکان اتریشی و ایرانی به درمان بیماران پرداخت . با تلاش این تیم پزشکی بیماری تراخم در مناطق جنوبی ایران تقریباً ریشه کن شد .
وی پس از بازگشت به تهران به عضویت شورای عالی تعلیمات برگزیده شد و مصوب نمود که شش ماه از سال آخر دوره پزشکی اختصاص به آموزش چشم پزشکی داشته باشد.  با اتمام ساختمان بهداری ارتش پروفسور شمس تدریس چشم پزشکی را آغاز کرده و تجهیزات جدید چشم پزشکی را تهیه نمود تا عمل‌های جراحی چشم نیز در همان مکان انجام شود.
 

راه اندازی بیمارستان فارابی

در سال 1313 با راه‌اندازی بیمارستان فارابی، شامل دو درمانگاه، یک اتاق عمل و ۲۵ تخت بستری تدریس و انجام اعمال جراحی چشم برای آموزش دانشجویان، به این بیمارستان منتقل شد.  همچنین با تلاش ایشان کلنگ احداث کرسی بیماری های چشم در سال 1321 بر زمین زده شد و این ساختمان دوم آذر 1325 در دو طبقه و بخش های چشم پزشکی، گوش و حلق و بینی، آزمایشگاه و داروخانه با گنجایش 120 تخت بستری که بعدها تا 220 تخت گسترش داده شد، افتتاح گردید.
پروفسور شمس و همکارانش در سال ۱۳۲۶ هجری شمسی افتخار یافتند انجمن چشم پزشکی ایران را به طور رسمی دایر کنند. سال ۱۳۳۳ هجری شمسی انجمن چشم پزشکی ایران رسماً به عضویت انجمن بین‌المللی چشم پزشکی پذیرفته شد و جلسات این انجمن هر ماه در بیمارستان فارابی برگزار میشد. همچنین در سال ۱۳۴۷ به همت ایشان مجله انجمن چشم پزشکی ایران برای اولین بار در ایران منتشر شد. 
بیمارستان فارابی در طول خدمت پروفسور از لحاظ چشم پزشکی در سطح بالایی قرار داشت و به دفعات مورد بازدید اساتید و چشم پزشکان برجسته جهان قرار گرفت . فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی پدر چشم پزشکی نوین ایران تا سال ۱۳۴۸ ادامه داشت و به عنوان دبیر کل انجمن چشم پزشکی ایران مشغول به کار بودند . دو سال بعد شورای دانشگاه تهران به پاس خدمات ارزنده پروفسور شمس، به ایشان مقام استادی ممتاز را اهدا کرد. 
فعالیت های این استاد بزرگ پس از انقلاب اسلامی نیز ادامه داشت و در این سال ها با همکاری دکتر عباس شیبانی، دکتر محمدصادق پیروزو چند تن از مسئولین توانستند ساختمان بزرگی در سه طبقه و بیش از ۷ هزار متر مربع زیربنا احداث کنند که امروزه به عنوان ساختمان جدید بیمارستان فارابی شناخته می شود و تمامی خدمات چشم پزشکی از جمله خدمات تشخیصی و درمانی در این بیمارستان به بیماران ارائه می شود.
این دانشمند و محقق بزرگ ایرانی در طول حیات پربار خود تعداد زیادی چشم پزشک که بعدها در هیئت علمی دانشکده پزشکی و یا در موسسات معتبر چشم پزشکی ایران و جهان مشغول به کار شدند را  تربیت کرد و در عین حال از مطالعات علمی خویش نیز غافل نبود.
سرانجام پروفسور محمدقلی شمس پس از ۶۵ سال تحقیق پژوهش و خدمت به مردم در 23 شهریور سال ۱۳۷۵ در سن ۹۲ سالگی با کوله باری از علم و معرفت چشم از جهان فرو بست. مزار وی در قطعه 8 و ردیف 28 بهشت سکینه کرج واقع شده است.
 
فیلم زندگینامه پروفسور محمدقلی شمس، پدر چشم پزشکی نوین ایران و بنیانگذار بیمارستان فارابی
 

بخشی از کارنامه جهانی پروفسور شمس 

اولین پیوند قرنیه در سال ۱۳۱۳ هجری شمسی در ایران توسط پروفسور شمس در بیمارستان فارابی انجام شد و به این ترتیب بسیاری از مبتلایان به کدورت و لک‌های وسیع قرنیه درمان شدند. مقالات پیوند قرنیه در سال‌های متعدد در مجله چشم پزشکی ایران و مجله نظام پزشکی و آرشیو استاد ملوچی فرانسه و مجله ماروک مدیکال از سوی ایشان تهیه شده و به چاپ می‌رسید.
مقام علمی پروفسور شمس به گونه‌ای بود که ریاست بسیاری از کنگره‌های جهانی چشم پزشکی را به عهده داشت از جمله مشارکت ایشان در کنگره‌های بین‌المللی آمستردام ۱۹۲۹، مادرید ۱۹۳۳، قاهره ۱۹۳۷، لندن ۱۹۵۰، پاریس ۱۹۵۴، دهلی ۱۹۶۲، مونیخ ۱۹۶۶، پاریس ۱۹۷۴، مکزیکو ۱۹۷۵، کیوتو ۱۹۷۹، سانفرانسیسکو ۱۹۸۲، رم ۱۹۸۶
 

مدارج علمی پروفسور شمس

- عضو مجمع چشم پزشکی لیون فرانسه، ۱۹۲۷ 
- عضو مجمع چشم پزشکی فرانسه، ۱۹۲۷
- دستیار بخش چشم پزشکی دانشکده طب لیون فرانسه، ۱۹۲۹ 
- دستیار بخش چشم و گوش و گلو و بینی بیمارستان والدوگراس، ۱۹۳۱ 
- عضو مجمع چشم پزشکی پاریس، ۱۹۳۲ 
- رئیس قسمت چشم و گوش و گلو و بینی در ارتش، ۱۳۱۰ هجری شمسی 
- دانشیار بیماری‌های چشم و گوش و گلو و بینی دانشکده پزشکی تهران، ۱۳۱۳ هجری شمسی
- استاد کرسی بیماری‌های چشم پزشکی دانشگاه تهران بیمارستان فارابی، ۱۳۱۹ هجری شمسی 
 
امید است خدمات ارزشمند آن عالم ساعی که مایه مباهات و فخر ایران و ایرانیان است روشنگر راه آیندگان باشد و ما نیز بتوانیم وارثانی لایق برای زنده نگاه داشتن نام افتخار آفرینان ایران زمین باشیم.
 
 
 
لیست اخبار صفحه :1
چشم پزشکی، آینه‌ای تمام‌نما از علم و خدمت / دکتر رضا زارعی: برای یک پزشک، بازنشستگی مفهومی ندارد
به بهانه بازنشستگی استاد پیشکسوت گروه بیماری‌های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران

چشم پزشکی، آینه‌ای تمام‌نما از علم و خدمت / دکتر رضا زارعی: برای یک پزشک، بازنشستگی مفهومی ندارد

دکتر رضا زارعی، استاد پیشکسوت گروه بیماری‌های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی، پس از دهه‌ها آموزش، پژوهش و درمان، به افتخار بازنشستگی نائل آمد. مسیر حرفه‌ای او از کوچه‌های روستای ابیانه آغاز و تا کسب فلوشیپ گلوکوم از دانشگاه UCLA و سال‌ها خدمت در قطب چشم‌پزشکی کشور ادامه داشت. به همین مناسبت، پای صحبت‌های این استاد پیشکسوت نشستیم تا مروری بر کارنامه علمی و حرفه‌ای او داشته باشیم. گفت‌وگویی صمیمانه که نشان می‌دهد پایان تعهدات اداری، هرگز به معنای پایان مسیر خدمت یک پزشک نیست.

از دارالفنون تا بیمارستان فارابی؛ روایت چشم پزشکی ایران از عصر ناصری تا امروز
رئیس موزه ملی تاریخ علوم پزشکی در مراسم یادبود دکتر پیروز و دکتر سجادیه مطرح کرد

از دارالفنون تا بیمارستان فارابی؛ روایت چشم پزشکی ایران از عصر ناصری تا امروز

دکتر حمیدرضا نمازی، رئیس موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران، در حاشیه مراسم یادبود اساتید فقید گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر محمدصادق پیروز و دکتر محمدعلی سجادیه، با ورق زدن تقویم تاریخ چشم‌پزشکی ایران، از ارتباط میان انحراف چشم ناصرالدین‌شاه و تأسیس اولین دوره تخصصی پزشکی در دارالفنون صحبت کرد. وی با بازخوانی خاطرات و مستندات تاریخی، مسیر دگردیسی بیمارستان فارابی از یک نوانخانه به یک بیمارستان مدرن‌ به عنوان قطب علمی چشم پزشکی منطقه را تشریح کرد و از میراثی گفت که هویت امروز جامعه چشم‌پزشکی ایران بر آن بنا شده است.

پروفسور پیروز؛ جانشین شایسته پروفسور شمس/ واگذاری تمام اموال برای خدمات عام‌المنفعه
آیین تشییع پیکر استاد پیشکسوت بیمارستان فارابی برگزار شد

پروفسور پیروز؛ جانشین شایسته پروفسور شمس/ واگذاری تمام اموال برای خدمات عام‌المنفعه

دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی، با توصیف پروفسور محمدصادق پیروز به عنوان نماد نسلی تکرارناپذیر از بزرگان علم و اخلاق، بر نقش موثر این استاد در ارتقای چشم‌پزشکی ایران تأکید کرد. وی با اشاره به وقف تمام اموال پروفسور پیروز برای امور خیریه در لاهیجان و دلبستگی زیاد به بیمارستان فارابی، زندگی این پیشکسوت چشم پزشکی را الگویی برای نوع‌دوستی و شرافت دانست.

پروفسور محمدصادق پیروز؛ نماد ۷۰ سال خدمت بی‌منت و اخلاق حرفه‌ای در چشم پزشکی ایران
مشاور عالی وزیر بهداشت در مراسم وداع با پیکر پیشکسوت چشم‌پزشکی مطرح کرد

پروفسور محمدصادق پیروز؛ نماد ۷۰ سال خدمت بی‌منت و اخلاق حرفه‌ای در چشم پزشکی ایران

دکتر علی جعفریان، مشاور عالی و جانشین وزیر بهداشت و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در آیین وداع با پیکر استاد فقید پروفسور محمدصادق پیروز، وی را الگویی بی‌بدیل در جامعه پزشکی توصیف کرد. وی با اشاره به رکورد ۷۰ سال طبابت استاد پیروز، روحیه مردم‌داری و شاگردپروری او را درس بزرگی برای نسل جوان چشم‌پزشکی کشور دانست.

پیام تسلیت رئیس بیمارستان فارابی به مناسبت درگذشت دکتر محمدعلی سجادیه
استاد پیشکسوت چشم پزشکی دانشگاه درگذشت

پیام تسلیت رئیس بیمارستان فارابی به مناسبت درگذشت دکتر محمدعلی سجادیه

دکتر محمدعلی سجادیه، چشم پزشک و استاد پیشکسوت گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران در 81 سالگی درگذشت. دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی در پیامی درگذشت این استاد دانشگاه را تسلیت گفت.

روایتی از زندگی دکتر بهزاد دماری؛ میراثی جاودانه در عرصه پزشکی اجتماعی
گزارش تلویزیون اینترنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران

روایتی از زندگی دکتر بهزاد دماری؛ میراثی جاودانه در عرصه پزشکی اجتماعی

این فیلم مستند که به مناسبت افتتاح مرکز تحقیقات دماری در چشم پزشکی جامعه محور در بیمارستان فارابی، تهیه شده، زندگی شادروان دکتر بهزاد دماری، دانشیار گروه پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران را در پنج فصل از زبان خانواده، همکاران و شاگردانش به تصویر کشیده است.

پروفسور هرمز و من؛ نامه ای از شاگرد به استاد
مراسم چهلمین روز درگذشت پروفسور شمس برگزار شد

پروفسور هرمز و من؛ نامه ای از شاگرد به استاد

دکتر سید فرزاد محمدی، استاد گروه بیماری‌های چشم و رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی این دانشگاه، به مناسبت چهلمین روز درگذشت پروفسور هرمز شمس، در دلنوشته‌ای تأثیرگذار، به ویژگی‌های منحصربه‌فرد این استاد فقید پرداخت.

پروفسور هرمز شمس، الگوی ماندگار انسانیت و فروتنی برای نسل‌های آتی چشم‌پزشکی
در مراسم یادبود استاد فقید بیمارستان فارابی مطرح شد

پروفسور هرمز شمس، الگوی ماندگار انسانیت و فروتنی برای نسل‌های آتی چشم‌پزشکی

در مراسم بزرگداشت چهلمین روز درگذشت زنده‌یاد پروفسور هرمز شمس، دکتر علیرضا لاشیئی، استاد پیشکسوت بیمارستان فارابی، ضمن یادآوری چهار دهه همکاری با وی، از نیکی، انسانیت و فروتنی بی‌نظیر آن استاد فقید یاد کرد. دکتر لاشیئی رفتار و زندگی درویش‌مسلک پروفسور شمس (فرزند پروفسور محمدقلی شمس، بنیان‌گذار چشم‌پزشکی مدرن ایران) را نعمتی برای جامعه چشم‌پزشکی و الگویی ماندگار برای نسل‌های آتی دانست. همچنین دکتر محمد ناصر هاشمیان نیز بر منش آرام، ذات پاک و محبت بی‌ریای پروفسور همرمز شمس تأکید کرد.

تنظیمات پس زمینه