دریافت نوبت
متن مورد نظر خود را جستجو کنید

پروفسور محمدقلی شمس

پروفسور محمدقلی شمس فرزند دکتر لسان الحکما بود و از وی به عنوان پدر چشم پزشکی نوین ایران و پایه گذار بیمارستان فارابی یاد می شود. آشنایی با این شخصیت بزرگ کمک زیادی به شناخت تاریخ چشم پزشکی نوین در ایران خواهد کرد.
مرحوم لسان الحکما دارای ۵ فرزند پسر و 4 فرزند دختر بود که فرزندان ذکور ایشان به درجات عالیه پزشکی و مهندسی نائل گردیده و خدمات ارزنده‌ای را برای سرافرازی میهن به انجام رساندند. یکی از فرزندان لسان الحکما پروفسور محمد قلی شمس بنیانگذار چشم پزشکی نوین در ایران است. وی روز چهارشنبه ۵ ربیع الاول سال ۱۳۲۳ هجری قمری مصادف با ۱۲۸۴ هجری شمسی در شهر تهران چشم به جهان گشود. به یقین تربیت خانوادگی و میراث گرانبهایی که از پدر و نیاکان خود به ارث داشت در سرنوشت او تاثیر گذار بود. پروفسور شمس از دوران کودکی به حرفه مقدس پزشکی عشق می‌ورزید و صبح‌های جمعه پدر را هنگام ملاقات بیماران همراهی می‌ کرد.
 

از کودکی تا جوانی پروفسور شمس

پس از اتمام تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مدرسه سن لویی تهران، تحصیلات پزشکی را در دارالفنون آغاز کرد و توانست گواهینامه پزشکی آن دوران را دریافت کند. سپس در سال ۱۹۲۳ عازم فرانسه شد و در دانشکده پزشکیِ نظامی شهر لیون پذیرفته شد. هنگام سپری کردن سومین سال دانشکده پزشکی در ملاقاتی سرنوشت ساز با یکی از شاخص‌ترین اساتید چشم پزشکی آن زمان فرانسه یعنی پروفسور ژاک روله، آینده وی رقم خورد.
همین آشنایی باعث شد تا پروفسور شمس سال ۱۹۲۷ پس از اتمام دانشکده پزشکی، به عنوان دستیار پروفسور روله آغاز به کار کند. وی در همان سال نیز به عضویت انجمن چشم پزشکی لیون و انجمن چشم پزشکی فرانسه درآمد. پروفسور محمدقلی شمس پس از اخذ درجه علمی اگرگاسیون درسال 1929، در بیمارستان واگدوگراس پاریس که یک بیمارستان آموزشی بود مشغول به کار شد و پس از گذشت یک سال به تدریس پرداخت.
 

بازگشت پروفسور شمس به ایران

پس از دو سال و در سال ۱۹۳۱از طرف مرحوم اعتماد الدوله قره گوزلو وزیر معارف وقت، برای معالجه بیماران به ایران دعوت شد. وی پس از بازگشت به وطن متوجه شد که در ایران تشکیلات چشم پزشکی به میزان کافی وجود ندارد و دوره آموزشی تحصیلات طب نیز کمتر از حد لازم است. به همین دلیل نخست دستور برپایی بخش چشم پزشکی را داد و پس از آن در زیر ساختمان مدرسه دارالفنون، چشم پزشکی مدارس را راه‌اندازی نمود.
پروفسور شمس در مسافرتی به جنوب ایران مشاهده نمود که در برخی از شهرهای جنوبی ایران نظیر شوشتر و دزفول تعداد بی‌شماری بیماران تراخمی وجود دارد  این بیماری قرنیه را دچار زخم کرده، چشمان را با عارضه برگشت لبه پلک مواجه می کند  و در نهایت منجر به نابینایی می‌شود.
این استاد فرهیخته برای مبارزه با بیماری تراخم در جنوب ایران، از انجمن چشم پزشکی جهانی تقاضای تعدادی پزشک کرد. به این ترتیب ایشان به همراه پزشکان اتریشی و ایرانی به درمان بیماران پرداخت . با تلاش این تیم پزشکی بیماری تراخم در مناطق جنوبی ایران تقریباً ریشه کن شد .
وی پس از بازگشت به تهران به عضویت شورای عالی تعلیمات برگزیده شد و مصوب نمود که شش ماه از سال آخر دوره پزشکی اختصاص به آموزش چشم پزشکی داشته باشد.  با اتمام ساختمان بهداری ارتش پروفسور شمس تدریس چشم پزشکی را آغاز کرده و تجهیزات جدید چشم پزشکی را تهیه نمود تا عمل‌های جراحی چشم نیز در همان مکان انجام شود.
 

راه اندازی بیمارستان فارابی

در سال 1313 با راه‌اندازی بیمارستان فارابی، شامل دو درمانگاه، یک اتاق عمل و ۲۵ تخت بستری تدریس و انجام اعمال جراحی چشم برای آموزش دانشجویان، به این بیمارستان منتقل شد.  همچنین با تلاش ایشان کلنگ احداث کرسی بیماری های چشم در سال 1321 بر زمین زده شد و این ساختمان دوم آذر 1325 در دو طبقه و بخش های چشم پزشکی، گوش و حلق و بینی، آزمایشگاه و داروخانه با گنجایش 120 تخت بستری که بعدها تا 220 تخت گسترش داده شد، افتتاح گردید.
پروفسور شمس و همکارانش در سال ۱۳۲۶ هجری شمسی افتخار یافتند انجمن چشم پزشکی ایران را به طور رسمی دایر کنند. سال ۱۳۳۳ هجری شمسی انجمن چشم پزشکی ایران رسماً به عضویت انجمن بین‌المللی چشم پزشکی پذیرفته شد و جلسات این انجمن هر ماه در بیمارستان فارابی برگزار میشد. همچنین در سال ۱۳۴۷ به همت ایشان مجله انجمن چشم پزشکی ایران برای اولین بار در ایران منتشر شد. 
بیمارستان فارابی در طول خدمت پروفسور از لحاظ چشم پزشکی در سطح بالایی قرار داشت و به دفعات مورد بازدید اساتید و چشم پزشکان برجسته جهان قرار گرفت . فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی پدر چشم پزشکی نوین ایران تا سال ۱۳۴۸ ادامه داشت و به عنوان دبیر کل انجمن چشم پزشکی ایران مشغول به کار بودند . دو سال بعد شورای دانشگاه تهران به پاس خدمات ارزنده پروفسور شمس، به ایشان مقام استادی ممتاز را اهدا کرد. 
فعالیت های این استاد بزرگ پس از انقلاب اسلامی نیز ادامه داشت و در این سال ها با همکاری دکتر عباس شیبانی، دکتر محمدصادق پیروزو چند تن از مسئولین توانستند ساختمان بزرگی در سه طبقه و بیش از ۷ هزار متر مربع زیربنا احداث کنند که امروزه به عنوان ساختمان جدید بیمارستان فارابی شناخته می شود و تمامی خدمات چشم پزشکی از جمله خدمات تشخیصی و درمانی در این بیمارستان به بیماران ارائه می شود.
این دانشمند و محقق بزرگ ایرانی در طول حیات پربار خود تعداد زیادی چشم پزشک که بعدها در هیئت علمی دانشکده پزشکی و یا در موسسات معتبر چشم پزشکی ایران و جهان مشغول به کار شدند را  تربیت کرد و در عین حال از مطالعات علمی خویش نیز غافل نبود.
سرانجام پروفسور محمدقلی شمس پس از ۶۵ سال تحقیق پژوهش و خدمت به مردم در 23 شهریور سال ۱۳۷۵ در سن ۹۲ سالگی با کوله باری از علم و معرفت چشم از جهان فرو بست. مزار وی در قطعه 8 و ردیف 28 بهشت سکینه کرج واقع شده است.
 
فیلم زندگینامه پروفسور محمدقلی شمس، پدر چشم پزشکی نوین ایران و بنیانگذار بیمارستان فارابی
 

بخشی از کارنامه جهانی پروفسور شمس 

اولین پیوند قرنیه در سال ۱۳۱۳ هجری شمسی در ایران توسط پروفسور شمس در بیمارستان فارابی انجام شد و به این ترتیب بسیاری از مبتلایان به کدورت و لک‌های وسیع قرنیه درمان شدند. مقالات پیوند قرنیه در سال‌های متعدد در مجله چشم پزشکی ایران و مجله نظام پزشکی و آرشیو استاد ملوچی فرانسه و مجله ماروک مدیکال از سوی ایشان تهیه شده و به چاپ می‌رسید.
مقام علمی پروفسور شمس به گونه‌ای بود که ریاست بسیاری از کنگره‌های جهانی چشم پزشکی را به عهده داشت از جمله مشارکت ایشان در کنگره‌های بین‌المللی آمستردام ۱۹۲۹، مادرید ۱۹۳۳، قاهره ۱۹۳۷، لندن ۱۹۵۰، پاریس ۱۹۵۴، دهلی ۱۹۶۲، مونیخ ۱۹۶۶، پاریس ۱۹۷۴، مکزیکو ۱۹۷۵، کیوتو ۱۹۷۹، سانفرانسیسکو ۱۹۸۲، رم ۱۹۸۶
 

مدارج علمی پروفسور شمس

- عضو مجمع چشم پزشکی لیون فرانسه، ۱۹۲۷ 
- عضو مجمع چشم پزشکی فرانسه، ۱۹۲۷
- دستیار بخش چشم پزشکی دانشکده طب لیون فرانسه، ۱۹۲۹ 
- دستیار بخش چشم و گوش و گلو و بینی بیمارستان والدوگراس، ۱۹۳۱ 
- عضو مجمع چشم پزشکی پاریس، ۱۹۳۲ 
- رئیس قسمت چشم و گوش و گلو و بینی در ارتش، ۱۳۱۰ هجری شمسی 
- دانشیار بیماری‌های چشم و گوش و گلو و بینی دانشکده پزشکی تهران، ۱۳۱۳ هجری شمسی
- استاد کرسی بیماری‌های چشم پزشکی دانشگاه تهران بیمارستان فارابی، ۱۳۱۹ هجری شمسی 
 
امید است خدمات ارزشمند آن عالم ساعی که مایه مباهات و فخر ایران و ایرانیان است روشنگر راه آیندگان باشد و ما نیز بتوانیم وارثانی لایق برای زنده نگاه داشتن نام افتخار آفرینان ایران زمین باشیم.
 
 
 
  • تاریخ انتشار : 1401/11/19 - 20:06
  • تعداد بازدید کنندگان خبر : 1501
  • زمان مطالعه : 4 دقیقه

به مناسبت دومین سالگرد درگذشت دکتر ضیاءالدین یزدیان

مرور صفحه 379 مجله انجمن چشم پزشکی اطفال و استرابیسم آمریکا

پایبندی بر اخلاق پزشکی و خدمت به بیماران توصیه هایی بود که دکتر ضیاءالدین یزدیان، استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی در آخرین حضور خود در این بیمارستان برای پزشکان و حاضران در جشنواره شمس بیان کرد. حال به مناسبت دومین سالگرد درگذشت این استاد پیشکسوت، روابط عمومی بیمارستان فارابی مطلب کوتاهی آماده کرده که مطالعه آن را به همه خوانندگان توصیه می کنیم.

مرور صفحه 379 مجله انجمن چشم پزشکی اطفال و استرابیسم آمریکا
دکتر ضیاءالدین یزدیان، استاد پیشکسوت گروه چشم پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی در 18 بهمن 1399 و در سن 71 سالگی چشم از جهان فرو بست. چشم پزشکی محبوب و اثر گذار در تاریخ چشم پزشکی کشور و بیمارستان فارابی به ویژه در زمینه اطفال و استرابیسم که شاید نتوان جایگزینی برای او یافت و یادش نیز هرگز از خاطره ها پاک نخواهد شد. زمانی که داشتم پیام های تسلیت دومین سالگرد درگذشت این استاد بزرگوار که از طرف شاگردان وی منتشر شده بود را می خواندم، یک پیام یا بهتر بگویم یک عکس توجهم را بیشتر از بقیه به خود جلب کرد. عکسی قدیمی از دکتر یزدیان با موها و سبیلی به سبک جوانان دهه های 40 و 50 شمسی و عینکی تقریبا بزرگ بر چشم. اما نکته مهمتر در این عکس نوشته های انگلیسی آن بود. وقتی که عکس را در ابعاد بزرگتر نگاه کردم متوجه شدم بیوگرافی کوتاهی از استاد در کنار عکس نوشته شده است. وقتی به منبع آن نگاه کردم نوشته بود Journal of AAOPS. چشم پزشکان و دستیاران چشم پزشکی به خوبی این ژورنال یا همان مجله خودمان را می شناسند. مجله انجمن چشم پزشکی اطفال و استرابیسم آمریکا (American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus) که بسیار هم معتبر است. همیشه برای ما جالب بوده که نام یک ایرانی را در کتاب ها و مجله های معتبر بین المللی ببینیم. زیرا می دانیم آن شخص حتما کار بزرگی انجام داده که نامش در این کتاب ها و مجلات به چاپ رسیده. در متن بیوگرافی دکتر یزدیان در این مجله که توسط زهره فاضلی نوشته شده، آمده است:
«ضیاءالدین یزدیان در 6 فوریه 2021 پس از تحمل یک دوره طولانی بیماری در منزلش درگذشت. وی سال 1949 در ایران متولد شد و پدرش را زمانی که کمتر از یک سال داشت از دست داد و توسط مادرش بزرگ شد. او دانش آموخته دانشگاه علم پزشکی تهران بود و در سال 1979 برای ادامه تحصیل به بیمارستان کودکان تگزاس رفت و زیر نظر دکتر گونتر فون نوردن در رشته استرابیسم و چشم پزشکی اطفال تحصیل کرد. او در سال 1985 بخش استرابیسم و چشم پزشکی اطفال را برای نخستین بار در ایران [در بیمارستان فارابی] پایه گذاری کرد و توانست بیش از 30 دانشجوی دوره فلوشیپ را در این رشته تربیت کند. او همچنین بوتولینوم توکسین تراپی را برای مدیریت و درمان [بیماران مبتلا به استرابیسم] در ایران معرفی کرد. وی همسری مهربان و سه فرزند موفق داشت و اوقات فراغت خود را با موسیقی و شنا سپری می کرد.
دکتر یزدیان بیش از 20 مقاله علمی و 30 سخنرانی به زبان های فارسی و انگلیسی (در مجلات AAPOS و ICO) به چاپ رساند که برایش جوایزی را نیز به همراه داشت. او یکی از اعضای فعال انجمن AAOPS از سال 1983 و ISA از سال 1987 بود. وی معتقد بود که بیماری استرابیسم بر روحیه، زندگی اجتماعی و اقتصادی کودکان تاثیرگذاتر خواهد بود و به همین منظور درمانی با ماهیت "بازسازندگی" را با هدف افزایش کیفیت زندگی این بیماران به کار گرفت. او همیشه برای بیمارانش لبخند به لب داشت و کسانی که او را می شناختند دلتنگش خواهند بود»
حتی در این متن نیز به لبخندهای دکتر یزدیان اشاره شده. لبخندی از جنس دلسوزی برای وطن و بیماران. پزشکی که نه فقط درمان کودکان بیمار بلکه کیفیت زندگی آن ها نیز برایش اهمیت داشت. همانگونه که تمام هم دوره ای ها و شاگردانش وی را توصیف می کنند؛ پر تلاش و جدی در کار اما مهربان. همان مشخصه ای که مختص کسانی است که با کودکان به ویژه در زمینه درمان آن ها فعالیت می کنند. افرادی که ذاتا مهربان هستند. شاید دلیل این مهربانی استاد به سال های کودکی خودش برمی گردد. سال هایی که در نبود پدر، مادر باید هم محبت پدری را نثار فرزند می کرد و هم محبت مادری. خود استاد هم سال ها قبل در یک مصاحبه گفته بود: «مادرم خیلی به من لطف کردند. واقعا ایشان هم برای من پدر بودند هم مادر و فداکاری که کردند من فکر می کنم هر کاری که من بکنم امکان جبران آن را نخواهم داشت.» 
به هر صورت جامعه چشم پزشکی دو سال است که از وجود استاد یزدیان بی بهره است. وجود نام یک چشم پزشک ایرانی در یک مجله معتبر خارجی هم آنقدرها مسئله جدیدی نیست که بخواهیم برایش ساعت ها صحبت کرده و مطلب بنویسیم. آنچه برای ما مهم است بزرگداشت پزشکان نامی کشورمان است. زیرا برای داشتن پشتوانه و اعتبار جهانی قوی، این انسان های بزرگ هرگز نباید فراموش شوند. این را هم می دانیم که آخرین باری نخواهد بود که نام یک ایرانی در کتب و نشریات بین المللی نقش می بندد. درست مانند نام ضیاءالدین یزدیان در صفحه 379 مجله انجمن چشم پزشکی اطفال و استرابیسم آمریکا.
  • کد خبر : 225983
مدیر سیستم
تهیه کننده:

مدیر سیستم

2 نظر برای این مطلب وجود دارد

فاطمه جعفری

فاطمه جعفری

01/11/19 - 10:47

بسیار و عالی و زیبا بود.سپاسگزار

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
حمید ساعتی

حمید ساعتی

01/12/14 - 19:40

روحشان شاد و یادشان گرامی

پاسخ

متن داخل تصویر را وارد کنید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *

ارسال نظر

نظر خود را وارد نمایید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *
تنظیمات پس زمینه