به مناسبت هفته ملی سلامت و در گفتوگو با مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی
سلامت روان مبتنی بر دانش؛ از خودمراقبتی اصولی تا پیوند ناگسستنی جسم و روان
مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی به مناسبت هفته ملی سلامت ۱۴۰۵، با تشریح ابعاد علمی خودمراقبتی روانی، نسبت به تبعات جبرانناپذیر پیروی از توصیههای غیرتخصصی فضای مجازی هشدار داد. وی با تأکید بر ارتباط مستقیم روان با سیستم ایمنی بدن، خانواده را امنترین بستر برای ارتقای تابآوری و تسریع روند درمان بیماران معرفی کرد.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مفهوم «سلامت روان مبتنی بر دانش» که به عنوان یکی از محورهای کلیدی هفته ملی سلامت 1405 مورد توجه قرار گرفته است، مرز میان درمانهای اصولی و ادعاهای غیرعلمی را مشخص میکند. در جوامع امروزی که فشارهای روانی ناشی از روزمرگیها رو به افزایش است، تکیه بر یافتههای علمی روانشناسی بیش از پیش اهمیت مییابد. عبور از توصیههای سطحی و روی آوردن به شیوه نامه های درمانی اثباتشده، نه تنها از هدررفت زمان طلایی درمان جلوگیری میکند، بلکه مانع از تشدید اختلالات روانی به واسطه تبلیغات کاذب و توصیههای غیرتخصصی میشود.
سلامت روان دیگر یک مفهوم انتزاعی نیست؛ بلکه متغیری کاملاً علمی است که به صورت مستقیم بر سیستم ایمنی، سلامت فیزیکی و اثربخشی درمانهای جسمی تأثیر میگذارد. در همین راستا، دکتر فاطمه پسندیدهنیا، روانشناس و مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی، ابعاد مختلف این موضوع را بر اساس دستاوردهای علمی تشریح کرده است.
خودمراقبتی روانی؛ فراتر از توصیههای کلی و تئوری
دکتر پسندیدهنیا با اشاره به مفهوم دقیق خودمراقبتی روانی اظهار داشت: «شعار "سلامت روان مبتنی بر دانش" بر این اصل استوار است که مراقبت از روان باید از قالب توصیههای کلی خارج شده و بر اساس یافتههای علمی پیش برود. همانگونه که حفظ سلامت جسم نیازمند اصول مشخصی نظیر تغذیه سالم و فعالیت بدنی است، سلامت روان نیز راهکارهای علمی و قابل اجرایی دارد. در یک زندگی پرمشغله، اقداماتی نظیر داشتن خواب منظم، فعالیت بدنی در حد پیادهروی روزانه و اختصاص زمانهای کوتاه برای استراحت، بر اساس تحقیقات علمی به کاهش استرس و بهبود خلق کمک میکنند. تنظیم هیجانات با تمرینهایی مانند تنفس عمیق، تمرکز بر لحظه حال و نگاه واقعبینانه به مسائل، در کنار حفظ ارتباط با شبکه حمایتی متشکل از خانواده و دوستان، از ارکان این خودمراقبتی است. با این وجود، در صورت بروز علائمی چون اضطراب شدید، اختلال خواب، خستگی مداوم یا کاهش انگیزه، مراجعه به روانشناس یا مشاور، اقدامی آگاهانه و ضروری تلقی میشود.»
درهمتنیدگی سلامت جسم و روان؛ مکانیسم اثر استرس بر بدن
مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی درباره مکانیسم اثر استرس بر بدن توضیح داد: «در نگاه علمی امروز، سلامت جسم و روان دو حوزه مجزا نیستند. تجربههای روانی بر فرآیندهای زیستی بدن اثر میگذارند و متقابلاً، وضعیت جسمانی نیز حالات روانی را دستخوش تغییر میکند. به عنوان مثال، استرس طولانیمدت منجر به افزایش ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین میشود. تداوم این وضعیت، تضعیف عملکرد سیستم ایمنی، افزایش التهاب در بدن و بالا رفتن خطر ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی، مشکلات گوارشی و اختلالات خواب را در پی دارد. از این رو، غفلت از نشانهها و فشارهای روانی در کنار مشکلات جسمانی، علاوه بر کاهش کیفیت زندگی، زمینهساز بروز یا تشدید بیماریهای فیزیکی خواهد شد.»
آسیبشناسی تبلیغات غیرعلمی و پیامدهای روانشناسی زرد
وی با هشدار نسبت به تبلیغات غیرعلمی در فضای مجازی افزود: «با گسترش شبکههای اجتماعی، حجم انبوهی از توصیهها و خدمات فاقد پشتوانه علمی تحت عناوینی نظیر پکیجهای درمان سریع، داروهای تأیید نشده یا حتی موارد خرافی در فضای مجازی تبلیغ میشود. مهمترین آسیب پیروی از این روشهای غیرعلمی، از دست رفتن زمان طلایی تشخیص و درمان مناسب است که میتواند به تشدید مشکل روانی منجر شود. افزون بر این، رویکردهای غیرتخصصی غالباً باعث احساس ناکامی مضاعف در بیماران میشوند. سلامت روان موضوعی کاملاً تخصصی است و پیشگیری از این آسیبها نیازمند افزایش آگاهی عمومی و مراجعه صرف به منابع معتبر علمی و متخصصان آموزشدیده است.
نقش سلامت روان در پذیرش بیماری و تسریع روند درمان جسمی
دکتر پسندیدهنیا در خصوص نقش سلامت روان بیماران در محیطهای درمانی گفت: «ابتلا به بیماریهای جسمی، به ویژه مشکلاتی که استقلال فردی را تهدید میکنند (مانند مشکلات بینایی)، تجربهای استرسزا و همراه با نگرانی است. در چنین شرایطی، حفظ سلامت روان نقش کلیدی در سازگاری بیمار با شرایط جدید ایفا میکند. آموزش مهارتهای خودمراقبتی روانی، حمایت عاطفی و دریافت خدمات رواندرمانی در صورت لزوم، به بیماران کمک میکند تا با انگیزه و امید بیشتری روند درمانهای جسمی از جمله مصرف داروها یا انجام جراحیها را پیگیری کرده و مسیر بهبود را با آرامش بیشتری طی کنند.»
خانواده؛ بستر اصلی شکلگیری امنیت و حمایت روانی
وی در پایان با تأکید بر نقش حیاتی شبکه حمایتی خاطرنشان کرد: «خودمراقبتی روانی صرفاً یک فرآیند فردی نیست؛ بلکه خانواده یکی از مهمترین بسترهای شکلگیری و تقویت آن به شمار میرود. پیادهسازی اصولی نظیر ارتباط مؤثر، گوش دادن همدلانه، پرهیز از سرزنش و مدیریت سازگارانه تعارضها در محیط خانواده، سطح استرس اعضا را کاهش داده و امنیت روانی را ارتقا میبخشد. چنین محیطی به عنوان یک شبکه حمایتی مؤثر عمل کرده و از انتقال و تشدید تنشهای روزمره در میان اعضای خانواده جلوگیری میکند.»
دستیابی به سلامت روان پایدار در جامعه، نیازمند گذار از باورهای غیرعلمی و اتکای مستمر به دانش روز روانشناسی است. خودمراقبتی اصولی، درک ارتباط مستقیم و بیولوژیک میان جسم و روان، و پرهیز از تلههای تبلیغاتی فضای مجازی، گامهای اساسی در این مسیر محسوب میشوند. در نهایت، تلفیق تلاشهای فردی با حمایتهای مؤثر خانوادگی و بهرهگیری از راهنماییهای متخصصان معتبر، میتواند تضمینکننده ارتقای کیفیت زندگی، تسریع روند درمان بیماریهای جسمی و افزایش تابآوری افراد در مواجهه با چالشهای زندگی باشد.
ارسال نظر