گفتوگو با مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی به مناسبت روز روانشناس
رویارویی با بحران در بیمارستان؛ مرز باریک همدلی و فرسودگی شغلی روانشناسان
حضور روانشناس در محیطهای درمانی تنها به مشاورههای معمول ختم نمیشود؛ بلکه مستلزم تقابلی مستمر با بحرانها، شوکهای روانی و دردهای عمیق انسانی است. به مناسبت روز روانشناس و مشاور، چالشهای این حرفه در محیط پرتنش بیمارستانی، مرزهای زندگی شخصی و کاری، و باورهای غلط پیرامون این رشته مورد بررسی قرار گرفته است. دکتر فاطمه پسندیدهنیا، روانشناس و مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی، در گفتوگویی به بیان واقعیتهای این شغل از مداخله در بحران تا لزوم مراقبت از خود برای درمانگران پرداخته است.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، نهم اردیبهشت مصادف با روز روانشناس و مشاور، فرصتی است تا فراتر از نگاههای کلیشهای، به واقعیتهای حرفه روانشناسی در محیطهای پرچالشی مانند بیمارستانها پرداخته شود. معمولا روانشناسان پای صحبت های بیماران می نشینند و کسی تصور نمی کند که خود آنان نیز دغدغه هایی داشته باشند. دغدغه هایی که ممکن است زندگی و حرفه ی این قشر را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل تلاش کردیم تا در گفت و گو با دکتر فاطمه پسندیدهنیا، مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی، به بررسی ابعاد مختلف این حرفه، از چالشهای بالینی تا تاثیر آن بر زندگی شخصی روانشناسان بپردازیم.
مداخله در بحران؛ تفاوت ماهیت کار در بیمارستان و کلینیک
در ابتدای این گفت و گو دکتر پسندیدهنیا در خصوص تفاوت کار در بیمارستان و کلینیکهای خصوصی اظهار داشت: «در کلینیک، مراجعان معمولاً داوطلبانه، با آمادگی قبلی، انتخاب شخصی و آگاهی وارد فرآیند درمان میشوند که این امر روند درمان را تسهیل میکند. اما در بیمارستان همواره اینگونه نیست. ما غالباً در شرایطی با بیماران مواجه میشویم که در میانه یک بحران قرار دارند، دچار شوک روانی شدهاند یا خبر ناگواری درباره بیماری جسمی خود دریافت کردهاند.»
وی افزود: «در محیط بیمارستان، بیمار اغلب قصد یا آمادگی صحبت کردن ندارد. در این شرایط، ما پیشقدم میشویم و حتی بدون تقاضای مستقیم بیمار یا خانواده، مداخله در بحران و تنظیم هیجانات را آغاز میکنیم.»
چالش همدلی با بیماران بدحال و خطر فرسودگی
یکی از مهمترین مباحث در حرفه روانشناسی بالینی، مدیریت عواطف در مواجهه با رنج دیگران است. مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی در تشریح بزرگترین چالش احساسی این شغل گفت: «مواجهه با بیماران بدحال، بهویژه گروههای آسیبپذیری مانند کودکان، یکی از بزرگترین چالشهاست. دشواری کار در این است که بتوانید همدلی لازم را داشته باشید و با افراد همراه شوید، اما در مشکل آنها غرق نشوید و از فرسودگی شغلی در امان بمانید.»
عینک روانشناسی و مرزبندی در زندگی شخصی
وی در پاسخ به این پرسش که یک روانشناس چگونه میتواند زاویه دید تحلیلی خود را در زندگی شخصی کنار بگذارد، بیان کرد: «کنار گذاشتن صددرصدی این زاویه دید واقعاً امکانپذیر نیست، زیرا به بخشی از هویت ما تبدیل میشود. اما راهکار عملی من این است که آگاهانه تلاش کنم فضای کاری را از روابط شخصی جدا کنم. سعی میکنم در کنار عزیزانم صرفاً حضور داشته باشم، بدون آنکه بخواهم رفتارها را تحلیل کنم، تشخیص دهم یا مداخلهای انجام دهم.»
دکتر پسندیدهنیا در خصوص شیوه مراقبت از خود در روزهای سخت کاری افزود: «در روزهایی که مراجعین چالشبرانگیزی داشتهام و ذهنم به شدت درگیر است، تلاش میکنم خود را در نقشهای دیگر زندگیام (مانند نقش همسر یا دوست) فعالتر کنم. با دور کردن ذهن از فضای کار و حضور پررنگتر در سایر نقشها پس از ساعت کاری، سعی میکنم از آن فضاها لذت ببرم.»
باورهای غلط؛ از برچسب اختلال روان تا انتظار معجزه یکجلسهای
این متخصص با اشاره به تصورات اشتباه رایج درباره روانشناسی تصریح کرد: «بسیاری تصور میکنند مراجعه به روانشناس مختص افرادی است که درگیر اختلالات عمیق روانی هستند. در حالی که بسیاری از مراجعات برای رشد فردی، تنظیم هیجانات و ارتقای مهارتها صورت میگیرد. البته خوشبختانه در بیمارستان فارابی همکاران به راحتی به واحد سلامت روان مراجعه میکنند و با این چالش مواجه نیستیم، اما این یک نگاه اشتباه رایج در سطح جامعه است.»
وی دومین باور غلط را انتظار درمان فوری دانست و گفت: «برخی افراد با مشکلاتی که سالها با آن درگیر بودهاند مراجعه میکنند و انتظار دارند در یک جلسه معجزهای رخ دهد. روان انسان پیچیده است و حل مشکلات به زمان نیاز دارد. باید عوامل زمینهساز و تداومبخش شناسایی شوند و متناسب با شرایط و امکانات محیطی فرد، برنامه درمانی مشخصی تدوین گردد.»
ضرورت دریافت خدمات حرفهای برای درمانگران
دکتر پسندیدهنیا در پاسخ به سوال آیا روانشناسان نیز به روانشناس نیاز دارند، با تایید این موضوع تاکید کرد: «روانشناسان نیز مانند هر انسان دیگری رنجهای انسانی را لمس میکنند. من شخصاً از جلسات نظارت بالینی (سوپرویژن) استفاده میکنم. تجربه نشان داده است که داشتن یک نگاه بیرونی از زاویه دید یک متخصص دیگر، به میزان قابلتوجهی از فرسودگی شغلی جلوگیری میکند.»
توصیهای به نسل جوان؛ بیمارستان، بستری غنی اما نیازمند تابآوری
مسئول سلامت روان بیمارستان فارابی در پایان، خطاب به دانشجویان و روانشناسان جوانی که قصد ورود به محیطهای بالینی را دارند، توصیههایی ارائه کرد: «این رشته علیرغم ظاهر لوکسی که دارد، یک رشته درمانی است و مسیر بسیار طولانی پیش رو دارد؛ لذا نیازمند صبر، تابآوری بالا و عشق واقعی به این حرفه است.»
وی خاطرنشان کرد: «کسانی که میخواهند در فضای بالینی کار کنند باید بدانند که بحران، بخشی از کار روزانه آنهاست. دیدن رنج انسانها همیشه در حد توان و تحمل ما نیست و اگر بخواهید بدون مراقبت از خود، صرفاً همدلی کنید، قطعاً آسیب خواهید دید. با وجود تمام این سختیها، در صورت داشتن آمادگی کافی، بیمارستان یکی از غنیترین محیطها برای رشد حرفهای است.»
ارسال نظر