بازتاب | گفت‌وگوی دکتر قاسم فخرایی با برنامه طبیب
از خونریزی شبکیه تا کاهش شدید بینایی؛ پیامدهای چشمی دیابت کنترل‌نشده
دکتر قاسم فخرایی، استاد گروه بیماری‌های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس بیمارستان فوق تخصصی چشم فارابی، با حضور در برنامه تلویزیونی «طبیب» شبکه ۳ سیما، ابعاد اثرگذاری بیماری دیابت بر بخش‌های مختلف چشم را تشریح کرد.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، بررسی‌های بالینی در حوزه سلامت چشم نشان می‌دهد که آسیب‌های چشمی دیابت (رتینوپاتی دیابتی) در مراحل ابتدایی روندی بی‌صدا دارند و عدم بروز علائم بالینی به معنای سلامت عروق چشم نیست. از این رو، ارتقای سواد سلامت جامعه در شناسایی زودهنگام عوامل خطر، معاینات دوره‌ای سالانه و کنترل شاخص‌های متابولیک، اثربخش‌ترین راهبرد برای جلوگیری از کم‌بینایی و نابینایی‌های غیرقابل‌برگشت محسوب می‌شود. راهبردی که از درمان‌های پرهزینه و مداخله‌ای پیشگیری می‌کند.
دیابت نوع ۱ در برابر نوع ۲؛ تفاوت در زمان بروز عوارض چشمی
دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی و استاد گروه بیماری های چشم دانشگاه عبوم پزشکی تهران در گفت و گو با برنامه طبیب شبکه 3 سیما، با اشاره به تفاوت‌های بالینی دو نوع شایع دیابت اظهار داشت: «دیابت نوع ۱ عموماً در سنین کودکی و جوانی و با علائم حاد بالینی شناسایی می‌شود. به دلیل تشخیص سریع و زودهنگام بیماری، عوارض چشمی معمولاً ظرف ۵ تا ۱۰ سال نخست بروز پیدا نمی‌کند و در صورت پایبندی به رژیم دارویی و کنترل مستمر قند، بیمار سال‌ها از آسیب‌های شبکیه مصون می‌ماند.»
وی افزود: «در دیابت نوع ۲ که بخش عمده آن با سبک زندگی کم‌تحرک، اضافه وزن و الگوی زندگی شهری در ارتباط است، شروع بیماری تدریجی و بی‌علامت است. به همین علت، فرد ممکن است سال‌ها بدون اطلاع به دیابت مبتلا باشد؛ از این رو افراد در بدو تشخیص دیابت نوع ۲ باید بلافاصله برای ارزیابی جامع شبکیه به چشم‌پزشک مراجعه کنند.»
اِدِم ماکولا و خونریزی شبکیه؛ اصلی‌ترین دلایل افت بینایی
رئیس بیمارستان فارابی با نشان دادن تصاویر بالینی عروق شبکیه توضیح داد: «قند خون کنترل‌نشده که با شاخص قند سه‌ماهه (HbA1c) بالاتر از حد نرمال سنجیده می‌شود، سبب ناپایداری دیواره مویرگ‌های شبکیه می‌گردد. در اثر این نشت، سرم خون و اگزودا در مرکز بینایی تجمع می‌یابد و «ادم ماکولا» را ایجاد می‌کند که شایع‌ترین دلیل افت تدریجی دید در بیماران دیابتی است.»
وی ادامه داد: «با پیشرفت آسیب و کمبود اکسیژن، شبکیه سیگنال‌هایی برای ساخت عروق جدید ارسال می‌کند. این عروق تازه، ساختاری شکننده و غیرطبیعی دارند که به‌سادگی پاره شده و به درون ماده زجاجیه خونریزی می‌کنند. رخدادی که باعث کاهش ناگهانی و شدید دید فرد می‌شود.»
هشدار درباره جراحی شتاب‌زده آب مروارید در افراد دیابتی
دکتر فخرایی با تأکید بر اینکه بروز آب مروارید (کاتاراکت) در سنین پایین‌تر در مبتلایان به دیابت شایع‌تر است، هشداری کلیدی درباره زمان انجام جراحی ارائه داد: «بیماران دیابتی نباید برای جراحی آب مروارید عجله کنند. تا زمانی که کاهش دید بیمار تداخل جدی با زندگی روزمره ایجاد نکرده و ضرورت درمانی قطعی نشده است، بهتر است جراحی به تعویق بیفتد.»
این فوق‌تخصص گلوکوم تصریح کرد: «در مواردی که قند خون به درستی مهار نشده باشد، جراحی داخل چشمی می‌تواند سبب ترشح فاکتورهای رشد عروقی و ایجاد عروق نابجا روی عنبیه شود. این عروق مجاری خروجی مایع زلال چشم را مسدود کرده و بیمار را دچار گلوکوم ناشی از عروق جدید یا آب سیاه حاد می‌کنند. وضعیتی بسیار خطرناک و دردناک که در صورت مهارنشدن فشار چشم، افت دید جبران‌ناپذیری به همراه دارد.»
راهکارهای درمانی شبکیه؛ از تزریقات داخل چشمی تا لیزر محیطی
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران در تشریح روش‌های محافظت از بینایی این گروه از بیماران گفت: «دو محور اصلی درمانی برای کنترل آسیب‌های شبکیه وجود دارد:
- تزریقات مکرر داروهای داخل چشمی: این داروها با پایداری جدار عروق، تورم ماکولا را فرو می‌نشانند و مانع تشکیل عروق شکننده جدید می‌شوند. این تزریق‌ها دوره‌ای بوده و برای تثبیت بینایی نیازمند تکرار طبق دستور پزشک هستند.
- لیزر شبکیه: در مواردی که بافت محیطی شبکیه دچار نارسایی خون‌رسانی شده باشد، با استفاده از پالس‌های لیزر، نقاط محیطی (پریفرال) سوزانده می‌شود تا تقاضای اکسیژن شبکیه کاهش یافته و از خونریزی داخل زجاجیه جلوگیری شود.»
دکتر فخرایی در پایان، کاهش وزن در افراد مبتلا به چاقی، اصلاح سبک زندگی، پایبندی به رژیم دارویی و انجام معاینات منظم حداقل سالانه توسط چشم‌پزشک را تضمین‌کننده اصلی حفظ سلامت بینایی و پیشگیری از نابینایی دیابتی برشمرد.
ارسال نظر