بیمارستان فارابی

در روزهایی که اخبار ملتهب و شرایط حساس جنگی کشور، روان جامعه را در وضعیت بیش‌هوشیاری قرار داده است، صدای مهیب ترقه‌های چهارشنبه‌سوری نه تنها پیام‌آور شادی نخواهد بود، بلکه ماشه‌ اضطراب را چکانده و عامل پر کردن تخت‌های اورژانسِ بیمارستان های مانند فارابی است. آن هم در شرایطی بحرانی که تمرکز کادر سلامت باید بر درمان مجروحان باشد. در این گزارش بررسی می‌کنیم که چگونه جوانان می‌توانند با تغییر مسیر از هیجانات مخرب به سمت سنت‌های نوع‌دوستانه محله‌محور، ترشح «دوپامینِ همدلی» را جایگزین «آدرنالینِ وحشت» کنند.

در روزهایی که اخبار نگران‌کننده و سایه سنگین جنگ، روان جامعه را در وضعیت «آماده‌باش کامل قرار داده است، فرا رسیدن چهارشنبه‌سوری و برپایی این مراسم نیازمند یک بازنگری عمیق است. امسال، صدای مهیب ترقه‌ها نه پیام‌آور بهار، که تداعی‌کننده دلهره است. هموطنان به ویژه نوجوانان و جوانان باید با درک شرایط حساس کنونی، از مواد محترقه چشم‌پوشی کرده و این سنت باستانی را به فرصتی برای ترمیم روان آسیب‌دیده خانواده و جامعه تبدیل کنند.

قرار گرفتن در مجاورت حوادث مهیب و انفجارها در میدان جنگ، تجربه‌ای پرالتهاب است که تمرکز اولیه تیم‌های امدادی در آن، بر نجات جان افراد و مدیریت جراحات آشکار است. اما در کنار ترکش‌ها و آسیب‌های فیزیکی نمایان، «موج انفجار» می‌تواند مانند یک ضربه نامرئی، ساختارهای ظریف سر و چشم را تحت تاثیر قرار دهد؛ حتی اگر فرد در ظاهر هیچ‌گونه خونریزی یا جراحت بیرونی نداشته باشد. در این گزارش بررسی می‌کنیم که چرا پرتاب شدن در اثر موج انفجار و ضربه به سر، نیازمند پیگیری‌های دقیق بعدی است.

نحوه نگهداری و مصرف داروها و قطره های چشمی در شرایط خاص و اضطراری مانند جنگ، همواره یکی از دغدغه‌های بیماران مزمن است. با این حال، جای هیچ‌گونه نگرانی نیست؛ رعایت چند تکنیک ساده و علمی به بیماران چشمی کمک می‌کند تا با جلوگیری از هدررفت قطره‌ها، نگهداری اصولی در زمان قطعی برق و اولویت‌بندی نیازهای درمانی، داروهای خود را تا زمان بازگشت به شرایط عادی و دسترسی مجدد به داروخانه‌ها، به شکلی کاملاً ایمن و کارآمد مدیریت کنند.

در روزهایی که سایه جنگ و تهدیدات بر جامعه سنگینی می‌کند، حفاظت از مرزهای روان به اندازه مرزهای فیزیکی اهمیت می‌یابد. در همین راستا، فاطمه پسندیده‌نیا، دکترای روانشناسی و مسئول سلامت و روان بیمارستان فارابی، در قالب یک پادکست آموزشی، به کالبدشکافی مفهوم «ترومای در جنگ» پرداخته و راهکارهای علمی و عملیاتی برای عبور از وضعیت بیش‌برانگیختگی عصبی و حفظ تاب‌آوری را ارائه کرده است.

در بحبوحه تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور، بیمارستان فارابی، قطب علمی چشم‌پزشکی، علاوه بر تمرکز بر مجروحان و اورژانس‌های چشمی، تداوم فعالیت درمانگاه غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP) خود را با آمادگی کامل و حضور مستمر کادر سلامت تضمین کرده است. این مرکز با توجه به اهمیت حیاتی تشخیص و درمان به‌موقع ROP در نوزادان نارس و مراجعان پرتعداد از سراسر کشور، حتی در شرایط جنگی نیز، خدمات تخصصی و فوق تخصصی چشم‌پزشکی را به این گروه آسیب‌پذیر ارائه می‌دهد.

هم‌زمان با روز درختکاری، محوطه قطب علمی چشم‌پزشکی کشور بار دیگر میزبان آیینی شد که فراتر از یک رویداد تقویمی، بازتابی از استمرار حیات و قدرشناسی است. سنت «درخت برای زندگی» در بیمارستان فارابی که از سالیان گذشته با ادای احترام به اساتید نامدار چشم پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و این بیمارستان گره خورده است، امسال در سایه شرایط دشوار و التهابات ناشی از تجاوز آمریکایی-صهیونی به کشور، با پویشی تحت عنوان «نهال امید» همراه شد تا پیامی روشن برای کادر سلامت به همراه داشته باشد؛ ریشه‌های زندگی، حتی در سخت‌ترین فصول، مسیر رویش خود را پیدا می‌کنند.

سوختگی شیمیایی چشم ناشی از بقایای مواد منفجره، باروت و گازهای سمی، یکی از اورژانسی‌ترین و مخرب‌ترین آسیب‌های چشمی در مناطق جنگی و بحران‌زده است. نفوذ مواد قلیایی یا اسیدی به بافت قرنیه می‌تواند در کمتر از چند دقیقه منجر به آسیب های شدید و دائمی بینایی شود. در این گزارش آموزشی، حیاتی‌ترین اقدامات پیش‌بیمارستانی و شیوه های صحیح شست‌وشوی چشم برای نجات بینایی در دل بحران، بیان شده است.

در زمان وقوع جنگ، انفجار و بحران‌های سهمگین، خطرات جانی تنها به آسیب‌های فیزیکیِ مستقیم محدود نمی‌شود. برای بیماران دیابتی، صدای مهیب یک انفجار یا استرس آوارگی، آغازگر یک طوفان هورمونی در بدن است که می‌تواند قند خون را به مرزهای بحرانی کشانده و سلامت اعضای حیاتی، به ویژه چشم‌ها را با خطر جدی نابینایی مواجه کند. این گزارش به بررسی مکانیسم علمی تاثیر استرس‌های جنگی بر دیابت، خطرات جبران‌ناپذیر آن بر بینایی و شیوه نامه های حیاتی برای مدیریت دارو و پیشگیری از عوارض در شرایط اضطراری اشاره کرده و بر لزوم آمادگی این بیماران در شرایط بحران تاکید می کند.

خاموشی ناگهانی دنیای دیداری بر اثر حوادث تروماتیک مانند انفجار، تنها یک جراحت فیزیکی دردناک نیست، بلکه آغازی بر یک زلزله خاموش روانی است. قربانیانی که به صورت ناگهانی بخشی از بینایی یا هر دو چشم خود را در جریان جنگ و انفجار از دست می‌دهند، پیش از آنکه با چالش‌های فیزیکی روبرو شوند، با موجی سهمگین از سوگ، بحران هویت و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) مواجه می‌گردند. در این مطلب سعی می کنیم به بررسی عمیق چالش‌های روحیِ پنهان پس از آسیب‌های شدید بینایی پرداخته و کارآمدترین مداخلات روان‌شناختی برای بازیابی سلامت روان و تاب‌آوری این آسیب‌دیدگان را واکاوی می‌کنیم.