دریافت نوبت
متن مورد نظر خود را جستجو کنید

دکتر یحیی میرزا لسان الحکما

تاریخ کحالی یا چشم پزشکی نوین ایران که از دارالفنون کلید خورده است را باید مدیون یک نام دانست. دکتر یحیی میرزا شمس ملقب به لسان الحکما. وی فرزند عبدالحسین شمس ملک آرا ملقب به شمس الشعرا بود و در سال ۱۲۵۱ هجری شمسی در شهر همدان متولد شد. پدر وی از فرزندان محمدقلی‌میرزا ملک‌آرا، فرزند دوم فتحعلی‌شاه قاجار بود.
وی پرآوازه‌ترین چشم پزشک سال‌های قبل و بعد از انقلاب مشروطیت است. او در سال ۱۲۶۵ هجری شمسی وارد مدرسه دارالفنون شد و پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی به فراگیری طب پرداخت.
در آن دوران، طب جدید را دکتر آلبو و طب قدیم را سلطان الحکما نایینی آموزش می‌دادند. مدیریت کلاس طب اروپایی پس از دکتر آلبو به دکتر بازیل محول شد که شاهزاده یحیی میرزا مدرک دیپلم و جواز طبابت را از وی دریافت نموده و به طبابت مشغول شد. 
پیشرفت علمی دکتر یحیی میرزا به حدی بود که به دربار راه یافته و از آن پس ناصرالدین شاه به وی لقب لسان الحکما داد. 
دکتر لسان الحکما در کتاب بصائرالعیون می‌گوید: «پس از تاسیس دارالفنون در سال ۱۲۳۰ هجری شمسی امید بود که برای فن کحالی نیز مانند سایر شعب کرسی قرار داده شود اما متاسفانه از این امر در ابتدای فعالیت دارالفنون چشم پوشی شد.»
حتی در سنوات بعدی استادان اروپایی که برای تدریس در ایران اقامت می‌کردند در این زمینه پیشنهادی ارائه نکرده و به همین دلیل دانشجویان رشته طب جز پاره‌ای از امراض ظاهری طبقات چشم آموزش دیگری نمی‌دیدند. 
 

چشم پزشکی در دارالفنون

در سال ۱۲۷۲ هجری شمسی پروفسور گالزوفسکی، چشم پزشک معروف فرانسوی به امر ناصرالدین شاه برای معالجه چشم شاهزاده ظل السلطان از پاریس به تهران آمد. با حضور وی توجه دولت و مردم به چشم پزشکی جلب شد . به خصوص زمانی که پروفسور گالزوفسکی از مدرسه دارالفنون بازدید کرده و موارد مورد نیاز به ویژه در رشته چشم پزشکی را به مسئولان این مدرسه منتقل کرد.
به اصرار مرحوم مخبرالسلطنه وزیر علوم وقت، پروفسور گالزوفسکی پس از بازگشت به فرنگ یکی از شاگردان قابل اعتماد خود به نام دکتر راتولد را برای آموزش چشم پزشکی به ایران اعزام کرد . دکتر راتولد پس از ورود به ایران در مدرسه دارالفنون تعلیم کرسی مخصوص کحالی یا همان چشم پزشکی را بر عهده گرفت و جمعی از شاگردان فارغ التحصیل این مدرسه را چون شاهزاده لسان الحکما، دکتر اسماعیل خان امین الملک، دکتر علیرضا مهذب السلطنه، مرحوم فخرالاتبا، دکتر محمود خان شیمی و تعدادی دیگر را برای آموختن چشم پزشکی انتخاب کرد.
وی در مدت دو سال اقامت خود در تهران دانش چشم پزشکی را به دانشجویان منتخب، آموخته و سپس به کشور خود بازگشت  اما این مدت کوتاه برای آموزش چشم پزشکی کافی نبود. به همین دلیل عده‌ای برای آموختن چشم پزشکی راهی اروپا شدند.
دکتر یحیی میرزا نیز در سال ۱۲۷۶ هجری شمسی عازم فرانسه شد و در محضر اساتیدی چون پروفسور گازوفسکی به شاگردی پرداخت.  وی پس از احراز مقام عالی تخصص چشم پزشکی و اخذ دانشنامه رسمی از کلینیک چشم پزشکی فرانسه، در سال ۱۲۸۱ هجری شمسی به ایران بازگشت.
 
فیلم زندگینامه دکتر یحیی میرزا شمس ملک آرا (لسان الحکما)
 
 
دکتر لسان الحکما پس از فرمان مشروطیت به نمایندگی دوره‌های اول و دوم مجلس شورای ملی انتخاب شد  اما چون علاقه شدیدی به رشته تخصصی خود و درمان بیماران داشت از سیاست کناره‌گیری نموده و پس از آن به ریاست بخش چشم پزشکی بیمارستان دولتی یا همان بیمارستان سینای کنونی، نائل شد.  پس از آن نیز ریاست قسمت چشم پزشکی بیمارستان وزیری را عهده‌دار شد . 
متاسفانه در آن زمان با تمام پیشرفت‌های چشم پزشکی در ایران، هنوز حوزه درسی و کرسی مخصوص و رسمی به نام چشم پزشکی، در هیچ مدرسه‌ای تاسیس نشده بود . در سال ۱۲۹۴ هجری شمسی برابر با ۱۹۱۶ میلادی در زمان جنگ جهانی اول، شاهزاده شهاب الدوله شمس ملک آرا، برادر یحیی میرزا عهده‌دار وزارت علوم شد و به اصلاح و رفع نقایص وزارتخانه پرداخت و در مدرسه طب کلاس مخصوص چشم پزشکی را رسماً دایر کرد. سپس به صورت رسمی جمعی از شاگردان زبده به سرپرستی لسان الحکما در مدرسه دارالفنون مشغول یادگیری این علم شدند.
این تلاش ها جواب داد و با گذشت زمان رشته چشم پزشکی در ایران رو به ترقی گذاشت تا حدی که مشاهدات و اکتشافات چشم پزشکان ایرانی مورد توجه مجامع علمی اروپایی و آکادمی‌ها قرار گرفت .
یحیی میرزا لسان الحکما،  ۲۵ سال در مدرسه دارالفنون و دانشکده پزشکی تهران به تدریس چشم پزشکی مشغول بود و شاگردان زیادی را تربیت کرد. وی روز یکشنبه ۲۶ فروردین سال ۱۳۲۴ هجری شمسی در سن ۷۳ سالگی چشم از جهان فرو بست و به سرای باقی شتافت.
 
 

 

لیست اخبار صفحه :1
پیام دکتر حسین قریب در سالگرد درگذشت پروفسور هرمز شمس؛ روایتی از احترام و تعهد
همزمان با مراسم یادبود استاد پیشکسوت بیمارستان فارابی

پیام دکتر حسین قریب در سالگرد درگذشت پروفسور هرمز شمس؛ روایتی از احترام و تعهد

همزمان با برگزاری مراسم نخستین سالگرد درگذشت پروفسور هرمز شمس در بیمارستان فارابی، پیامی از سوی دکتر حسین قریب، فرزند دکتر محمد قریب (بنیان‌گذار طب نوین کودکان در ایران)، قرائت شد. این پیام کوتاه که از آمریکا ارسال شده بود، روایتی تاریخی از تعهد به بیماران و جایگاه احترام در خانواده بنیان‌گذاران چشم‌پزشکی نوین ایران، یعنی خانواده شمس را بازگو می‌کند.

میراث علمی و اخلاقی هرمز شمس هنوز در بیمارستان فارابی جاری است
گفت‌وگو با دکتر قاسم فخرایی در حاشیه مراسم یادبود پروفسور شمس

میراث علمی و اخلاقی هرمز شمس هنوز در بیمارستان فارابی جاری است

هم‌زمان با اولین سالگرد درگذشت پروفسور هرمز شمس، استاد پیشکسوت گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، یادواره‌ای برای بزرگداشت جایگاه علمی و اخلاقی او در بیمارستان فارابی برگزار شد. در حاشیه این مراسم، دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی و از شاگردان قدیمی این استاد فقید، در گفت‌وگویی صمیمانه به واکاوی شخصیت حرفه‌ای و میراث ماندگار خاندان شمس در چشم‌پزشکی ایران و فارابی پرداخت.

نخستین عمل‌های فیکو و ویترکتومی بیمارستان فارابی چگونه رقم خورد
نگاهی به ریشه‌های جراحی نوین شبکیه در ایران

نخستین عمل‌های فیکو و ویترکتومی بیمارستان فارابی چگونه رقم خورد

هم‌زمان با برگزاری نخستین سالگرد درگذشت پروفسور هرمز شمس، استاد پیشکسوت چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی، دکتر علیرضا لاشیئی، استاد بازنشسته دانشگاه و از شاگردان قدیمی وی، در گفت‌وگویی اختصاصی به ورود نخستین دستگاه‌های فیکو و انجام اولین جراحی‌های ویترکتومی در ایران اشاره کرد. این روایت نشان می‌دهد که ریشه‌های جراحی نوین چشم در ایران تا چه اندازه با نام خاندان شمس و بیمارستان فارابی گره خورده است.

چشم پزشکی، آینه‌ای تمام‌نما از علم و خدمت / دکتر رضا زارعی: برای یک پزشک، بازنشستگی مفهومی ندارد
به بهانه بازنشستگی استاد پیشکسوت گروه بیماری‌های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران

چشم پزشکی، آینه‌ای تمام‌نما از علم و خدمت / دکتر رضا زارعی: برای یک پزشک، بازنشستگی مفهومی ندارد

دکتر رضا زارعی، استاد پیشکسوت گروه بیماری‌های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی، پس از دهه‌ها آموزش، پژوهش و درمان، به افتخار بازنشستگی نائل آمد. مسیر حرفه‌ای او از کوچه‌های روستای ابیانه آغاز و تا کسب فلوشیپ گلوکوم از دانشگاه UCLA و سال‌ها خدمت در قطب چشم‌پزشکی کشور ادامه داشت. به همین مناسبت، پای صحبت‌های این استاد پیشکسوت نشستیم تا مروری بر کارنامه علمی و حرفه‌ای او داشته باشیم. گفت‌وگویی صمیمانه که نشان می‌دهد پایان تعهدات اداری، هرگز به معنای پایان مسیر خدمت یک پزشک نیست.

از دارالفنون تا بیمارستان فارابی؛ روایت چشم پزشکی ایران از عصر ناصری تا امروز
رئیس موزه ملی تاریخ علوم پزشکی در مراسم یادبود دکتر پیروز و دکتر سجادیه مطرح کرد

از دارالفنون تا بیمارستان فارابی؛ روایت چشم پزشکی ایران از عصر ناصری تا امروز

دکتر حمیدرضا نمازی، رئیس موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران، در حاشیه مراسم یادبود اساتید فقید گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر محمدصادق پیروز و دکتر محمدعلی سجادیه، با ورق زدن تقویم تاریخ چشم‌پزشکی ایران، از ارتباط میان انحراف چشم ناصرالدین‌شاه و تأسیس اولین دوره تخصصی پزشکی در دارالفنون صحبت کرد. وی با بازخوانی خاطرات و مستندات تاریخی، مسیر دگردیسی بیمارستان فارابی از یک نوانخانه به یک بیمارستان مدرن‌ به عنوان قطب علمی چشم پزشکی منطقه را تشریح کرد و از میراثی گفت که هویت امروز جامعه چشم‌پزشکی ایران بر آن بنا شده است.

پروفسور پیروز؛ جانشین شایسته پروفسور شمس/ واگذاری تمام اموال برای خدمات عام‌المنفعه
آیین تشییع پیکر استاد پیشکسوت بیمارستان فارابی برگزار شد

پروفسور پیروز؛ جانشین شایسته پروفسور شمس/ واگذاری تمام اموال برای خدمات عام‌المنفعه

دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی، با توصیف پروفسور محمدصادق پیروز به عنوان نماد نسلی تکرارناپذیر از بزرگان علم و اخلاق، بر نقش موثر این استاد در ارتقای چشم‌پزشکی ایران تأکید کرد. وی با اشاره به وقف تمام اموال پروفسور پیروز برای امور خیریه در لاهیجان و دلبستگی زیاد به بیمارستان فارابی، زندگی این پیشکسوت چشم پزشکی را الگویی برای نوع‌دوستی و شرافت دانست.

پروفسور محمدصادق پیروز؛ نماد ۷۰ سال خدمت بی‌منت و اخلاق حرفه‌ای در چشم پزشکی ایران
مشاور عالی وزیر بهداشت در مراسم وداع با پیکر پیشکسوت چشم‌پزشکی مطرح کرد

پروفسور محمدصادق پیروز؛ نماد ۷۰ سال خدمت بی‌منت و اخلاق حرفه‌ای در چشم پزشکی ایران

دکتر علی جعفریان، مشاور عالی و جانشین وزیر بهداشت و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در آیین وداع با پیکر استاد فقید پروفسور محمدصادق پیروز، وی را الگویی بی‌بدیل در جامعه پزشکی توصیف کرد. وی با اشاره به رکورد ۷۰ سال طبابت استاد پیروز، روحیه مردم‌داری و شاگردپروری او را درس بزرگی برای نسل جوان چشم‌پزشکی کشور دانست.

پیام تسلیت رئیس بیمارستان فارابی به مناسبت درگذشت دکتر محمدعلی سجادیه
استاد پیشکسوت چشم پزشکی دانشگاه درگذشت

پیام تسلیت رئیس بیمارستان فارابی به مناسبت درگذشت دکتر محمدعلی سجادیه

دکتر محمدعلی سجادیه، چشم پزشک و استاد پیشکسوت گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران در 81 سالگی درگذشت. دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی در پیامی درگذشت این استاد دانشگاه را تسلیت گفت.

تنظیمات پس زمینه