به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، بیماری تراخم که در متون طب کهن ایران مانند کتاب قانون ابوعلی سینا، از آن تحت عنوان «سبل» یاد شده، دهه‌ها به عنوان یکی از بزرگترین چالش‌های سلامت عمومی کشور مطرح بود. دکتر سید فرزاد محمدی، استاد گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس مرکز تحقیقات چشم پزشکی ترجمانی این دانشگاه، در گفت‌وگویی جامع ابعاد علمی، تاریخی و بین‌المللی مهار این بیماری را شرح داد.

تراخم؛ زنجیره عفونتی که به نابینایی منتهی می‌شد

دکتر محمدی با بیان ماهیت دوگانه تراخم اظهار داشت: «این بیماری در مرحله حاد یک عفونت چشمی تکرارشونده به ویژه در کودکان است که اگر در مناطق بومی مهار نشود، با ایجاد اسکار در پلک، باعث چرخش مژه‌ها به داخل و خراشیدگی قرنیه می‌شود.»

وی افزود: «این فرایند انباشته که ممکن است دو دهه به طول بینجامد، در نهایت در دوران میانسالی منجر به نابینایی فرد می‌شود.»

مروری بر تاریخ؛ زمانی که تراخم اولویت اول نابینایی بود

رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی با استناد به اسناد تاریخی دوره قاجار گفت: «گزارش‌های حدود ۱۰۰ سال پیش پزشکانی همچون دکتر یحیی میرزا شمس ملک آرا (لسان الحکما) نشان می‌دهد نزدیک به ۴۰ درصد موارد نابینایی در ایران منتسب به تراخم بوده است.»

وی به نقش شخصیت‌های برجسته در مبارزه با این بیماری اشاره کرد و گفت: «علاوه بر پروفسور محمدقلی شمس، بنیان‌گذار بیمارستان فارابی، بزرگانی چون پروفسور نصرت‌الله باستان، دکتر علامی و حتی پزشکان داوطلب بین‌المللی مانند پزشک اتریشی، آنتون رگنر که 7 سال در بیمارستان ابوالعلای دزفول خدمت کرد و مردم او را "غریبه مهربان" می‌نامیدند، در مهار این معضل، نقش حیاتی ایفا کردند.»

ایران سومین کشور منطقه در مسیر مهار تراخم

دکتر محمدی با اشاره به فرایند دشوار دریافت گواهینامه سازمان جهانی بهداشت (WHO) در مهار تراخم تصریح کرد: «از حدود ۱۰ سال پیش، مرکز تحقیقات چشم پزشکی ترجمانی مسئولیت تدوین پرونده حذف تراخم را بر عهده گرفت. با بازدیدهای میدانی گسترده از نقاط مرزی همچون زهک، هیرمند و ماهیرود، شواهد جمع‌آوری و به WHO ارسال شد.»

وی افزود: «ایران پس از مراکش و عمان، موفق شد به عنوان سومین کشور در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، گواهی رسمی مهار تراخم را دریافت کند.»

درخشش الگوی ایرانی در نشست منطقه‌ای ریاض

رئیس مرکز تحقیقات ترجمانی با اشاره به حضور در نشست اخیر منطقه ای پیشگیری از نابینایی در ریاض گفت: «گزارش "مراقبت پس از مهار تراخم" (Post-Validation Surveillance of Trachoma) ایران که برای اولین بار در سطح جهان با این دقت تدوین شده، مورد استقبال بی‌نظیر دکتر آنتونی سولومون، هماهنگ‌کننده جهانی مهار تراخم در WHO، قرار گرفت.»

به گفته وی، کشورهای منطقه همچون عمان، امارات و عراق، الگوی گزارش‌دهی و کتابچه فنی ایران را به عنوان منبعی برای ارتقای استانداردهای خود دریافت کردند.

تخمین‌های شاخص؛ پایان تهدید تراخم برای شهروندان ایرانی

دکتر محمدی درباره زمان‌بندی مهار این بیماری در ایران اظهار داشت: «بر اساس مطالعات ما، احتمالاً عفونت فعال تراخم در ایران بین سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰ متوقف شده و عوارض ثانویه آن (نیاز به جراحی پلک) نیز در فاصله سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ به طور کامل مهار شده است. امروزه تراخم دیگر یک تهدید برای شهروندان ایرانی محسوب نمی‌شود.»

اولین موزه تراخم جهان در بیمارستان فارابی

وی در پایان به راه‌اندازی اولین موزه تخصصی تراخم جهان در بیمارستان فارابی اشاره کرد و گفت: «این موزه که گنجینه‌ای از مستندات و المان‌های تاریخی مهار این بیماری است، مورد توجه جامعه جهانی قرار گرفته است. ما از تمامی علاقه‌مندان به تاریخ پزشکی و ادبیات معاصر دعوت می‌کنیم تا در توسعه مفهومی و فضای این موزه با ما همکاری کنند.»