به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مراسم نخستین سالگرد درگذشت پروفسور هرمز شمس، فرزند پروفسور محمدقلی شمس (بنیانگذار چشم پزشکی نوین ایران و بیمارستان فارابی)، فرصتی بود تا شاگردان و همکاران او گرد هم بیایند و از میراث علمی این استاد برجسته سخن بگویند. در حاشیه این مراسم، پای صحبت‌های دکتر علیرضا لاشیئی، استاد بازنشسته گروه بیماری‌های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی نشستیم. چشم پزشکی که سال‌ها در اتاق عمل و آزمون‌های بین‌المللی، در کنار استاد خود حضور داشته و اکنون با نگاهی به گذشته، ناگفته‌هایی از تحولات چشم‌پزشکی ایران را روایت می‌کند.

دکتر لاشیئی صحبت‌های خود را با یک بازگشت تاریخی به سال‌های دور بیمارستان فارابی آغاز کرد و گفت: «این بیمارستان امکانات و پیشینه‌ای داشته که متاسفانه بسیاری از پزشکان جوان امروز از آن بی‌خبر هستند. مکانی که امروز به عنوان مرکز تحقیقات می‌شناسیم، در گذشته بخش رتین (شبکیه) بود. در آن دوره، اساتیدی چون دکتر زهرا اعلمی هرندی، دکتر هرمز شمس و دکتر غلامحسین عابدین‌زاده در این بخش حضور داشتند. نکته جالب این است که در آن زمان، اتاق عمل این بخش مجهز به یک میکروسکوپ تمام‌اتوماتیک سقفی زایس و یک سیستم پیشرفته استریل آب بود. امکاناتی که هنوز هم در کمتر مرکزی به چشم می‌خورد.»

ورود نخستین دستگاه‌های فیکو و ویترکتومی به ایران

این استاد بازنشسته در ادامه به تاریخچه ورود تجهیزات نوین جراحی چشم به کشور اشاره کرد و افزود: «در زمان چارلز کلمن (مبدع روش فیکوامولسیفیکاسیون)، تنها دو دستگاه فیکو وارد ایران شد. یکی از این دستگاه‌ها به بیمارستان فارابی اختصاص یافت و دیگری در بیمارستان «دربار» برای درمان آب‌مروارید مادر شاه پیشین به کار رفت. خود دکتر کلمن به ایران آمد و با آن جراحی کرد. با وجود این، دستگاه فیکوی موجود در فارابی تا مدت‌ها مهجور مانده بود.»

دکتر لاشیئی بخش مهمی از خاطرات خود را به آغاز جراحی‌های شبکیه در ایران پیوند زد و یادآور شد: «سال‌ها پیش از آنکه سایر مراکز چشم پزشکی کشور تحول یابند و بخش شبکیه در آن ها شکل بگیرد، ما در بیمارستان فارابی دستگاه ویترکتومی داشتیم و عمل‌های ویترکتومی انجام می‌شد. شخص پروفسور هرمز شمس این جراحی‌ها را پیش می‌برد و ما به عنوان دستیار در کنار ایشان حضور داشتیم.»

تکنیک‌های پیشرو در جراحی شبکیه

روایت شیوه جراحی پروفسور شمس در آن سال‌ها، برای چشم‌پزشکان امروز شنیدنی است. شاگرد قدیمی استاد در این باره توضیح داد: «آن زمان، استاد شمس و همکارانشان بیشتر بر اساس مکتب فرانسه و روش پروفسور «بنه» عمل می‌کردند. سال‌ها پیش از آنکه روش ویترکتومی سه پورت (Three-port Pars Plana Vitrectomy) در ایران رایج شود، ایشان عمل ویترکتومی مونو پورت (تک پورت) انجام می‌دادند. نور از طریق اسلیتی که روی میکروسکوپ سوار بود به داخل چشم منتقل می‌شد، دستگاه هم‌زمان جریان مایع (اینفلو) و کاتر داشت و ساکشن آن به صورت دستی کنترل می‌شد. با همین امکانات، یک عمل کامل ویترکتومی به دست پروفسور شمس و دکتر عابدین‌زاده با موفقیت به پایان می‌رسید. این تاریخچه ارزشمند باید مکتوب شود تا نسل جوان بدانند ریشه‌های چشم‌پزشکی در فارابی چقدر عمیق است.»

دو دهه تعهد بی‌وقفه به آموزش و آزمون‌های بین‌المللی

بخش پایانی صحبت‌های دکتر لاشیئی به دغدغه‌مندی استاد فقید در حوزه آموزش و استانداردهای بین‌المللی اختصاص داشت. وی با اشاره به برگزاری آزمون‌های جهانی چشم‌پزشکی (ICO) در ایران گفت: «من این افتخار را داشتم که حدود ۱۵ تا ۲۰ سال، از روز نخست برگزاری امتحان ICO در ایران با ایشان همکاری کنم. روندی که هنوز هم ادامه دارد. پروفسور هرمز شمس همیشه نگران کیفیت برگزاری این آزمون‌ها بود. ایشان خود را موظف می‌دانست که در روز امتحان، از صبح تا بعدازظهر در محل حاضر باشد تا اطمینان حاصل کند همه چیز دقیقاً بر اساس استانداردهای سخت‌گیرانه سازمان بین‌المللی برگزار می‌شود. تعهد او به آموزش و ارتقای سطح علمی چشم‌پزشکان ایرانی، بی‌نظیر بود.»