دکتر پرویز باشی‌زاده فخار
پس از بازگشت به بیمارستان فارابی، وی تا زمان بازنشستگی در بخش اورژانس چشم به درمان بیماران پرداخت. در دورانی که تجهیزات پیشرفته امروزی (مانند نور سرد و تکنیک‌های نوین ویترکتومی) هنوز رایج نبود، دکتر فخار با مهارت بالا و استفاده از مگنت‌های الکترومغناطیسی بزرگ، در زمینه جراحی و خارج کردن اجسام خارجی داخل چشمی شهرت فراوانی یافت؛ به طوری که بیماران از دورترین نقاط کشور برای درمان به ایشان مراجعه می‌کردند.ادای احترام به پایه‌گذاران چشم‌پزشکی نوین در ایران
یادگار سه نسل خدمت به سلامت بینایی؛ کتیبه «سه شمس» در بیمارستان فارابی رونمایی شد
دکتر سید فرزاد محمدی، رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران در آیین گرامیداشت خاندان شمس، با ارائه اسناد تاریخی از کحالی در دوران دارالفنون، روند گذار از طب سنتی به چشم‌پزشکی نوین در ایران را واکاوی کرد. این مراسم با پرده‌برداری از کتیبه «سه شمس» به منظور پاسداشت سه نسل خدمات علمی و درمانی این خاندان در بیمارستان فارابی به کار خود پایان داد.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، رونمایی از نمادهای هویتی مانند کتیبه «سه شمس»، فراتر از یک اقدام نمادین برای گرامیداشت نام پیشگامان است و در حقیقت پل ارتباطی مهمی میان میراث گذشتگان و نسل جوان پزشکان و جامعه به شمار می‌رود. آشنایی با مسیر پرفراز و نشیب تاریخ چشم‌پزشکی در ایران، از مکتب‌خانه‌های سنتی کحالی تا استقرار کرسی‌های آکادمیک در دارالفنون و دانشگاه تهران، به دستیاران و دانشجویان امروز نشان می‌دهد که جایگاه علمی کنونی این رشته، حاصل دهه‌ها مداومت، ازخودگذشتگی و مستندسازی علمی است. درک این پیشینه غنی، علاوه بر تقویت حس تعلق سازمانی در محیطی مانند بیمارستان فارابی، تعهد حرفه‌ای و اخلاق پزشکی را در نسل جدید نهادینه می‌کند و به آن‌ها یادآور می‌شود که میراث‌دار مسیری اصیل و مسئولیت‌آفرین هستند.
آغاز آموزش چشم‌پزشکی؛ دهه‌ها پیش از تاسیس دانشگاه
دکتر سید فرزاد محمدی، رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در حاشیه مراسم اولین سالگرد درگذشت پروفسور هرمز شمس، با اشاره به کتاب «نخستین ها» نوشته ی دکتر شمس شریعت تربقان، خواندن این اثر را به عنوان منبعی الهام‌بخش به پزشکان جوان و دستیاران توصیه کرد. وی با خواندن بخش‌هایی از این کتاب، به دغدغه‌های لسان‌الحکما پس از بازگشت از فرانسه پرداخت و گفت: «بر اساس اسناد تاریخی، با وجود پیشرفت‌های علم کحالی (چشم‌پزشکی) در ایران، تا پیش از سال ۱۳۳۴ هجری قمری کرسی رسمی برای آموزش این رشته وجود نداشت. در این سال، با پیگیری‌های شاهزاده شهاب‌الدوله شمس ملک آرا، وزیر علوم و معارف وقت، فرمان تدریس و مدیریت این حوزه صادر شد و لسان‌الحکما شمس ملک آرا، پدر بزرگ دکتر هرمز شمس، به مدت ۲۴ سال در مدرسه دارالفنون و دانشکده پزشکی به آموزش شاگردان پرداخت.»
دکتر محمدی در ادامه افزود: «با استناد به این مدارک، سابقه تدریس بیماری‌های چشم در دارالفنون حدود چهار دهه پیش‌تر از تاسیس رسمی کرسی چشم‌پزشکی در سال ۱۳۲۴ شمسی است. بنابراین ریشه تاریخی و آموزشی این گروه، قدمتی فراتر از زمان تاسیس بیمارستان فارابی دارد.»
مجلس حفظ الصحه و مستندات مبارزه با تراخم
وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به اسناد موجود در موزه تراخم اشاره کرد و از فعالیت نهادی با عنوان «مجلس حفظ الصحه» در دهه‌های گذشته خبر داد. رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی توضیح داد: «این مجلس کارکردی مشابه مراکز امروزی کنترل بیماری‌ها (CDC) داشت و برای مقابله با بیماری‌های عفونی و کشنده‌ای مانند تراخم راه‌اندازی شده بود. در اسناد مربوط به سال ۱۳۰۶، دعوت‌نامه‌ای برای دکتر لسان‌الحکما وجود دارد که از او خواسته شده تا به عنوان مشاور، گزارشی از وضعیت شیوع تراخم در کشور ارائه دهد.»
گذار از طب سنتی به مدرن در دست‌نوشته‌های لسان‌الحکما
دکتر محمدی یکی از ارزشمندترین اسناد موزه تراخم را دست‌نوشته‌های لسان‌الحکما دانست و تصریح کرد: «در این نسخه‌ها، روند گذار از طب سنتی به پزشکی مدرن به روشنی ثبت شده است؛ به گونه‌ای که در کنار نسخه‌های گیاهی، تجویزهایی بر پایه مکاتب چشم‌پزشکی فرانسه و اتریش نیز دیده می‌شود. این اسناد ارزشمند که از سوی زنده‌یاد پروفسور هرمز شمس به موزه اهدا شده، شواهدی بی‌نظیر از پیوند کحالی باستانی با چشم‌پزشکی نوین به شمار می‌آید.»
کتیبه «سه شمس»؛ نماد تداوم خدمت و هویت‌بخشی
وی با گرامیداشت یاد پروفسور محمدقلی شمس، بنیان‌گذار چشم‌پزشکی نوین ایران، تاکید کرد که درخشش نام او گاهی سایه بر خدمات ارزنده لسان‌الحکما و پروفسور هرمز شمس انداخته است، اما این خاندان در حقیقت یک زنجیره پیوسته از خدمت حرفه‌ای را شکل داده‌اند. دکتر محمدی قرارگیری در مسیر این سنت علمی را مایه افتخار دانست و اضافه کرد: «رونمایی از کتیبه «سه شمس» در پایان این مراسم، دقیقا با هدف پاسداشت این تداوم خدمت و برجسته‌سازی نقش هر سه نسل این خاندان انجام می‌شود.»
رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی در پایان، با اشاره به نام‌گذاری یکی از اتاق‌عمل‌های ساختمان قدیم به نام «لسان پزشکی»، پیشنهاد کرد تا برای حفظ نام و میراث پیشگامان، یکی از اتاق‌عمل‌های ساختمان جدید بیمارستان فارابی نیز به نام این استاد برجسته نام‌گذاری شود تا یادآور سهم بزرگ او در تاریخ پزشکی ایران باشد.
ارسال نظر