به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، به عنوان یک خبرنگار حوزه سلامت که سال‌هاست شب‌های چهارشنبه‌سوری را در درمانگاه اورژانس‌های بیمارستان فارابی سپری کرده‌ام، امسال زنگ خطر را بلندتر از همیشه می‌شنوم. ما در یک شرایط عادی به سر نمی‌بریم. اتمسفر روانی جامعه به دلیل جنگ و تجاوز دشمن، از استرس پنهان اشباع شده است.

در شرایط بحرانی، مغز انسان در حالت آماده‌باش برای بقا قرار دارد. «آمیگدال» (مرکز پردازش ترس در مغز) به شدت حساس شده است. انفجار یک ترقه دست‌ساز که صدایی فراتر از آستانه درد تولید می‌کند، برای سیستم عصبی یک سالمند، یک کودک یا یک زن باردار، تفاوتی با صدای اصابت یک پرتابه جنگی ندارد. این شوک صوتی، باعث ترشح ناگهانی و سیل‌آسای کورتیزول شده و می‌تواند به حملات پنیک و حتی ایست قلبی در افراد مستعد منجر شود. تحمیل این بار عصبی مضاعف بر جامعه‌ای که نیازمند آرامش است، یک خطای نابخشودنی است.

در کنار این، تخت‌های اورژانس و ظرفیت جراحان کشور، سرمایه‌های ملی ما در روزهای جنگ هستند. یک لحظه غفلت جوانان، نه تنها آینده آن‌ها را تاریک می‌کند، بلکه این ظرفیت حیاتی بیمارستان ها را نیز اشغال می‌کنند.

دوری از هیجان کاذب چهارشنبه سوری؛ بازگشت به ریشه‌های فرهنگ ایرانی

با آگاهی از این خطرات، راهکار چیست؟ آیا باید جوانان را از هرگونه فعالیتی منع کرد؟ علم روان‌شناسی اجتماعی پاسخ متفاوتی دارد؛ انرژی جوانی را سرکوب نکنید، آن را بازطراحی کنید.

در روان‌شناسی بحران، یکی از قوی‌ترین راهکارها برای مقابله با استرسِ جنگ، انجام «اعمال نوع‌دوستانه» است. چهارشنبه‌سوری در ذات تاریخی خود، سرشار از این مفاهیم شفابخش است که امروز بیش از هر زمان دیگری به آن‌ها نیاز داریم.

احیای سنت آشپزی در چهارشنبه سوری

یکی از سنت‌های فراموش‌شده اما کهن چهارشنبه‌سوری، پختن «آش ابودردا» (آش بیمار) است. در گذشته، خانواده‌ها برای شفای بیماران خود یا دفع بلا، با مشارکت همسایگان این آش را می‌پختند و پخش می‌کردند. امسال، مردم محله ها می‌توانند بودجه ای را که برای خرید ترقه هزینه می کنند، صرف پخت این آش سنتی کنند.

در واقع فعالیت گروهی برای تهیه غذا و توزیع آن بین همسایگان، باعث ترشح هورمون «اکسی‌توسین» (هورمون پیوند و آرامش) و «سروتونین» می‌شود. این ترکیب شیمیایی در مغز، قوی‌ترین پادزهر برای خنثی کردن استرس اخبار جنگ است.

ایجاد جزایر امن گفت‌وگو در پناه شعله‌های کوچک

به جای آتش‌های مهیبِ خیابانی که تداعی‌کننده تخریب و جنگ هستند، روشن کردن یک آتش کوچک و کنترل‌شده در حیاط خانه‌ها و نشستن اعضای خانواده به دور آن، یک راهکار برای تنظیم هیجانات مشترک است. خیره شدن به شعله‌های آرام آتش در کنار خانواده، فضایی امن برای گفت‌وگو و تخلیه هیجانات و ترس‌های این روزها فراهم می‌کند. بزرگ ترها در این شب نقش مهمی را بر عهده دارند. پدران و مادران می توانند خاطرات شیرین چهارشنبه سوری دوران کودکی خود را به نحوی تاثیرگذار برای جوانان و نوجوانان بازگو کنند.

یادداشتی از پشت درهای اورژانس

ما در بیمارستان فارابی به عنوان کسانی که از نزدیک اندوه خانواده هایی که با دیدن چشم‌های باندپیچی‌شده جوانان خود، اشک‌ می ریزند را دیده و حس کرده ایم، امسال تقاضایی متفاوت از هموطنان به ویژه نوجوانان و جوانان داریم.

ما در برهه‌ای تاریخی ایستاده‌ایم که سلامت معنایی فراتر از نداشتن بیماری پیدا کرده است. سلامت امروزِ ما، در گرو مراقبتِ جمعی از یکدیگر است. در شب‌هایی که صدای انفجارها، روح و روان ما را آزار می دهد، هر ترقه‌ای که به دیوار کوچه کوبیده می‌شود، مانند پتکی بر اعصاب یک پدر یا مادر پیر یا کودکی که چشم انتظار بازگشت پدر به خانه است، عمل می کند.

امسال باید معادله چهارشنبه سوری را تغییر داد. به جای آنکه تسلیم هیجانات مخرب و استرس‌های محیطی شویم، هر یک از ما می تواند در نقش یک تسهیل‌گر سلامت روان ظاهر شود. بگذاریم آخرین چهارشنبه ی این سال پر التهاب، شب پیروزی خردِ جمعی و نور و همدلی، بر اضطراب جنگ باشد.