به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، بر اساس گزارش رسمی منتشر شده در پایگاه خبر و اطلاع رسانی وزارت بهداشت و بنا بر اعلام دکتر جعفر میعادفر، رئیس سازمان اورژانس کشور، آمار مصدومان حوادث چهارشنبه‌سوری  ۱۴۰۴ با افت قابل‌توجهی نسبت به سال‌های گذشته همراه بوده است. مصدومان و فوتی های چهارشنبه سوری سال جاری به ترتیب 70 و 90 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته است. این کاهش آمار در شرایط فعلی کشور، صرفاً یک دستاورد آماری نیست، بلکه دارای دو پیامد حیاتی در حوزه سلامت عمومی است؛ حفظ ظرفیت‌های استراتژیک درمان و پیشگیری از تشدید ترومای روانی جامعه.

در شرایط جنگی، تخت‌های اورژانس، ذخایر خونی، تجهیزات اتاق عمل و انرژی کادر سلامت، منابعی کاملاً استراتژیک محسوب می‌شوند. پرهیز جامعه از رفتارهای پرخطر و کاهش مصدومان سوختگی و تروما به ویژه آسیب های وارده به چشم، موجب شد تا این منابع حیاتی برای رسیدگی به بیماران اورژانسی و مجروحان احتمالی شرایط بحرانی کنونی حفظ شود.

همچنین در شرایطی که جامعه به دلیل اخبار و پیامدهای جنگ در سطح بالایی از تنش روانی قرار دارد، شنیدن صدای انفجار می تواند باعث تشدید اختلال استرس پس از سانحه و اختلال خواب در کودکان، سالمندان و بیماران قلبی شود. کاهش ترقه‌بازی در سال جاری، یک مداخله موثر بهداشت روان در سطح کلان بود که توسط خود مردم اجرا شد و نتیجه آن هم کاهش مصدومان و فوتی های ناشی از حوادث چهارشنبه آخر سال بود.

شیوه نامه های اورژانسی مراقبت‌های چشمی پس از حوادث ترقه‌بازی

با وجود کاهش آمار مصدومان، چشم‌ها همچنان آسیب‌پذیرترین عضو در برابر انفجار مواد محترقه هستند. در چهارشنبه سوری امسال هم با وجود کاهش آمار مرتبط با آسیب های چشمی، اما به گزارش سازمان اورژانس کشور 240 مورد آسیب به چشم در اثر حوادث این شب شناسایی شدند.  بیمارستان فارابی هم به عنوان قطب علمی چشم پزشکی کشور خود را موظف می داند تحت هر شرایطی آموزش قبل و بعد آسیب های ناشی از حوادث چشمی را در اختیار هموطنان قرار دهد. به همین دلیل در صورت بروز هرگونه حادثه چشمی ناشی از حرارت، موج انفجار یا ورود اجسام خارجی مانند ترکش‌های مواد محترقه، رعایت اصول زیر تا زمان رسیدن به اورژانس و مراکز تخصصی چشم‌پزشکی الزامی است.

• پرهیز مطلق از مالش چشم: مالیدن چشمی که دچار جراحت یا ورود جسم خارجی شده، باعث پارگی بیشتر قرنیه و نفوذ عمیق‌تر ذرات می‌شود.
• عدم شست‌وشو در پارگی‌های باز: اگر احتمال پارگی کره چشم وجود دارد، شست‌وشو با آب می‌تواند باعث ورود باکتری‌ها به داخل چشم و خروج مایع زجاجیه شود. (شست‌وشوی فراوان با آب یا سرم فیزیولوژیک تنها در موارد سوختگی‌های شیمیایی توصیه می‌شود).
• استفاده از محافظ (شیلد) سخت: روی چشم آسیب‌دیده را با یک محافظ سخت (مانند یک لیوان کاغذی یک‌بارمصرف تمیز که لبه‌های آن روی استخوان‌های اطراف چشم قرار گیرد) بپوشانید. از بستن چشم با دستمال، گاز استریل یا اعمال هرگونه فشار مستقیم جداً خودداری کنید.
• ناشتا ماندن مجروح: از دادن هرگونه آب یا مواد غذایی به مصدوم خودداری کنید؛ زیرا در صورت نیاز به جراحی اورژانسی چشم، معده بیمار باید برای دریافت بیهوشی عمومی خالی باشد.
• عدم استفاده از قطره‌های چشمی: استفاده از هرگونه قطره بی‌حس‌کننده، آنتی‌بیوتیک یا پماد بدون دستور چشم‌پزشک ممنوع است.

لزوم مداخلات روان‌شناختی پس از ترومای چشمی

آسیب‌های جسمی ناشی از حوادث، تنها نیمی از ماجراست. افرادی که به دلیل آسیب های چهارشنبه سوری دچار نقص عضو، نابینایی یا سوختگی شدید می‌شوند، و همچنین خانواده‌های آنان، وارد یک فاز حاد سوگ و شوک روانی می‌شوند. در این مرحله مشاوره روان‌شناسی برای پذیرش شرایط جدید فیزیکی و جلوگیری از بروز افسردگی اساسی ضروری است.

همچنین کادر سلامت و پرسنل اورژانس نیز که با صحنه‌های دلخراش مواجه می‌شوند، نیازمند جلسات تخلیه هیجانی هستند تا از فرسودگی شغلی آنان در شرایط بحرانی جلوگیری شود. ارجاع به سامانه‌های مشاوره و کلینیک‌های روان‌شناسی در روزهای پس از حادثه، بخشی از زنجیره درمان محسوب می‌شود.

گذار از هیجان کاذب به اصالت فرهنگی

نگاهی به روند تغییر رفتار جامعه در چهارشنبه‌سوری ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که بحران‌هایی مانند جنگ، گاهی می‌توانند کاتالیزوری برای اصلاحات فرهنگی باشند. تقارن شرایط جنگی با روزهای پایانی سال، این بیداری جمعی را ایجاد کرد که تولید صداهای شبه‌جنگی و آسیب‌زا، هیچ سنخیتی با فلسفه اصیل این آیین باستانی ندارد.

در فرهنگ باستانی ایران، آتش نماد پاکی، نور و سلامت بوده است، نه ابزاری برای تخریب و ایجاد وحشت. جایگزینی مواد منفجره با برپایی آتش‌های کوچک و نمادین، گامی عملی در راستای بازگشت به هویت تاریخی است. این رفتار مدنی نشان داد که می‌توان هیجانات جمعی را مدیریت کرد و آیینی که در دهه‌های اخیر به یک معضل بهداشت عمومی تبدیل شده بود را مجدداً به کارکرد اصلی خود، یعنی ایجاد همبستگی اجتماعی، امید و درخواست سلامتی (زردی من از تو، سرخی تو از من) بازگرداند.

اما نباید به آمارهایی که در چهارشنبه آخر سال 1404 ثبت شد دل بست. جامعه ما به ویژه نوجوانان و جوانان که بیشترین قربانی حوادث چهارشنبه سوری هستند باید تحت آموزش های دقیق و عملی قرار گیرند. مسئولان به ویژه در حوزه فرهنگی نیز باید شرایطی را فراهم کنند که جامعه از هیجانات کاذب به تفریحات سالم و اصیل ایرانی متمایل شوند. در واقع حفظ این دستاورد نیازمند تداوم آموزش‌های بهداشتی و فرهنگی در سال‌های آینده است تا پرهیز از رفتارهای پرخطر، از یک واکنش مقطعی به شرایط بحرانی جنگ، به یک هنجار پایدار اجتماعی تبدیل شود.