به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، نظام سلامت تنها به ارائه خدمات پزشکی، جراحی و تجویز دارو خلاصه نمی‌شود. یکی از حلقه‌های مفقوده در چرخه درمان بیماران ارجاعی به کلان‌شهرها، وضعیت اسکان خانواده‌ها و همراهان آن‌هاست. چادرخوابی در پیاده‌روها، خوابیدن در خودروها و سرگردانی در محوطه بیمارستان‌ها، علاوه بر ایجاد معضلات شهری، فشار روانی و جسمی مضاعفی بر بیمار و خانواده او وارد می‌کند که مستقیماً بر روند درمان تاثیر منفی می‌گذارد. بیمارستان فارابی به دلیل حجم بالای پذیرش بیماران از شهرهای دیگر، همواره با این معضل روبرو بوده است. اکنون با ورود سرمایه اجتماعی و اعلام آمادگی یک از اساتید خیّر گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران برای ساخت یک همراه سرا در بیمارستان فارابی، فرصتی طلایی برای رفع این چالش فراهم شده است. البته فرصتی که تحقق آن نیازمند عبور از کاغذبازی های اداری و هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی است. 

همین مسئله باعث شد تا به درخواست مسئولان این بیمارستان و با حضور نمایندگان شهرداری تهران و منطقه 11 و دفتر فنی دانشگاه، نشستی برگزار و برای مکان یابی محل ساخت این همراه سرا بحث و تبادل نظر شود.

قطب چشم‌پزشکی کشور و چالش اسکان بیماران ارجاعی

دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی در این نشست به تشریح وضعیت مراجعان این بیمارستان پرداخت و اظهار داشت: «بیمارستان فارابی به عنوان قطب علمی و مرکز ارجاعی چشم‌پزشکی در سطح ملی فعالیت می‌کند. بخش عمده‌ای از مراجعان ما را بیمارانی تشکیل می‌دهند که با شرایط پیچیده درمانی از شهرستان‌ها و مناطق کم‌برخوردار کشور به تهران سفر می‌کنند و به دلیل طولانی بودن فرآیند جراحی و نقاهت، نیازمند اقامت چند روزه در پایتخت هستند.»

رنج سرگردانی و ضرورت حفظ کرامت انسانی بیماران

رئیس بیمارستان فارابی با ابراز نگرانی از وضعیت اقامت همراهان بیماران تصریح کرد: «بسیاری از مراجعان ما از اقشار آسیب‌پذیر جامعه هستند و توانایی تامین هزینه‌های سنگین هتل‌ها یا مسافرخانه‌های تهران را ندارند. متاسفانه شاهد هستیم که همراهان بیمار شب‌ها در داخل خودروها، فضای سبز اطراف بیمارستان یا در چادر استراحت می‌کنند. این شرایط علاوه بر تحمیل رنج مضاعف، با کرامت انسانی مغایرت دارد و دغدغه اصلی کادر درمان این است که خانواده‌ها به جز رنج بیماری، دغدغه اسکان نداشته باشند.»

تامین کامل اعتبار ساخت همراه‌سرا به کمک اساتید خیّر

دکتر فخرایی در ادامه از یک اتفاق مثبت و راهگشا در حوزه زیرساخت‌های رفاهی این مرکز خبر داد و افزود: «خوشبختانه با پیگیری‌های انجام شده، دکتر جباروند، از اساتید بیمارستان فارابی، آمادگی صددرصدی خود را برای تامین تمامی هزینه‌های ساخت و تجهیز یک همراه‌سرای استاندارد در مجاورت همین مرکز اعلام کرده است. در حال حاضر اعتبارات لازم برای احداث این بنا وجود دارد و تنها مسئله برای آغاز عملیات اجرایی، موضوع تامین زمین است.»

درخواست از مدیریت شهری تهران برای تخصیص زمین

وی در پایان با تاکید بر لزوم هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی برای حل این معضل اجتماعی، خطاب به مدیران شهری گفت: «از شهرداری تهران و نهادهای ذی‌ربط انتظار داریم با نگاهی مسئولانه و در راستای ایفای مسئولیت اجتماعی خود، در زمینه جایابی، تخصیص زمین مناسب در محدوده بیمارستان و تسهیل در صدور مجوزهای لازم با ما همکاری کنند. تسریع در این روند موجب می‌شود تا هرچه زودتر شاهد کلنگ‌زنی و بهره‌برداری از این پروژه رفاهی باشیم و باری بزرگ از دوش این قشر از بیماران برداشته شود.»

چالش هایی که برای ساخت همراه سرا باید در نظر داشت

پروژه احداث همراه‌سرای بیمارستان فارابی، فراتر از یک اقدام رفاهی درمانی، یک مداخله مثبت شهری در بافت مجاور این مرکز است. بررسی دقیق صحبت های رئیس بیمارستان فارابی نشان می‌دهد که موفقیت و تسریع در آغاز این پروژه عام‌المنفعه، نیازمند یک کارگروه مشترک و عملیاتی میان بیمارستان و شهرداری تهران است تا چالش‌های کالبدی و حقوقی منطقه مرتفع شود. البته شروع این پروژه نیز مانند سایر پروژه های عمرانی که در کشور و به ویژه در بافت فرسوده قرار است اجرا شود، با چالش هایی روبروست.

یکی از دغدغه‌های اصلی مطرح شده، تسریع در فرآیند جایابی با استفاده از نقشه‌های جامع بیمارستان و املاک پیرامونی است. وجود ساختمان‌های قدیمی و بافت فرسوده در مجاورت دیوارهای بیمارستان فارابی، فرصتی است تا با یک تیر دو نشان زده شود. یعنی هم فضای لازم برای توسعه زیرساخت‌های درمانی-رفاهی فراهم شود و هم بافت فرسوده و ناپایدار منطقه نوسازی گردد. تسریع در تطبیق این نقشه‌ها و انتخاب مکان مناسب، گام اول و حیاتی برای جلوگیری از هدررفت زمان و دلسرد شدن خیّر پروژه است. مکانی که می تواند با نظر مسئولان بیمارستان و مشاوره نمایندگان شهرداری تهران به بهترین شکل ممکن انتخاب شود.

البته مهم‌ترین چالش اجرایی در توسعه کالبدی مراکزی مانند فارابی که در میان بافت فرسوده جنوب شهر تهران قرار دارند، تعدد مالکان در بافت‌های مجاور است. ورود شهرداری منطقه 11 و دفاتر فنی و حقوقی دانشگاه علوم پزشکی تهران به عنوان تسهیل‌گر حقوقی و اجرایی در اینجا الزامی است. رایزنی با مالکان پلاک‌های همجوار برای فروش یا استفاده از ابزار تهاتر ملک، از عهده ساختار اداری بیمارستان خارج بوده و نیازمند اختیارات، منابع و ابزارهای قانونی مدیریت شهری است. رضایت مالکان و تملک قانونی اراضی، پیش‌نیاز اصلی برای در اختیار قرار دادن زمین برای ساخت همراه سرا محسوب می‌شود. 

البته در این نشست هر دوطرف بر این مسئله تاکید کردند که با وجود نیاز مبرم به زمین مناسب برای ساخت همراه‌سرا و پارکینگ، جانمایی‌ها و تخصیص فضا با همکاری شهرداری باید به گونه‌ای مهندسی شود که کمترین مداخله را در پوشش گیاهی و درختان منطقه داشته باشد. زیرا توسعه زیرساخت‌های درمانی قرار نیست به قیمت تخریب ریه‌های تنفسی این منطقه تمام شود و معماری پروژه باید در هماهنگی کامل با حفظ فضای سبز موجود طراحی شود.

توپ در زمین مدیریت شهری؛ گام عملی دانشگاه و فارابی با طرح تهاتر املاک 

پروژه همراه‌سرای فارابی یک الگوی تمام‌عیار از مسئولیت‌پذیری چندجانبه است. خیّر سلامت تامین مالی را بر عهده گرفته، بیمارستان بستر علمی و نیازسنجی را فراهم کرده و شهرداری و دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز به عنوان تسریع کننده در اجرای این پروژه عام المنفعه عمل می کند. تسریع شهرداری تهران در تملک املاک مجاور، صدور مجوزها و تسهیل امور ترافیکی و شهرسازی، می‌تواند این پروژه را به یکی از موفق‌ترین الگوهای مسئولیت پذیری اجتماعی در پایتخت کشور تبدیل کند. البته این به معنی شانه خالی کردن بیمارستان فارابی از مسئولیت نیست و به گفته رئیس بیمارستان فارابی، این مرکز آمادگی دارد تا در صورت نیاز و با هماهنگی دانشگاه علوم پزشکی تهران نسبت به تهاتر بخشی از زمین های بیمارستان با شهرداری منطقه 11، برای تسریع در مهیا شدن زمین مورد نظر فارابی برای ساخت همراه سرا و سایر پروژه های طرح توسعه این مرکز، اقدام کند.

در پایان باید گفت نباید اجازه داد تا بروکراسی اداری و از دست دادن فرصت ها باعث طولانی شدن روند اجرای این پروژه شود. زیرا با توجه به شرایط تورمی که همیشه بر کشور حاکم بوده، از دست دادن زمان یعنی افزایش هزینه ها. و آن چه که از تجربیات قبلی در پروژه های عمرانی کشور می دانیم این است که افزایش هزینه های ناشی از تورم می تواند به طولانی شدن روند ساخت و افتتاح آن طرح منجر شود.