به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، ناپایداری‌های جوی و شرایط متغیر جاده‌های کوهستانی در نوروز، ضرورت توجه به اصول «سفر ایمن» را بیش از پیش نمایان کرده است. علاقه مندی مردم به سفر به مناطق کوهستانی و خوش آب و هوا در این روزهای سال نو و رانندگی در جاده‌های مه‌آلود، لغزنده و پرپیچ‌وخم، نیازمند تمرکز مداوم و پردازش سریع اطلاعات دیداری است که بار فیزیکی مضاعفی را بر سیستم بینایی راننده تحمیل می‌کند. در چنین شرایطی، خستگی چشم‌ها یکی از پنهان‌ترین و خطرناک‌ترین عوامل افت سرعت واکنش و بروز سوانح به شمار می‌رود؛ بنابراین، آگاهی از محدودیت‌های فیزیولوژیک بینایی و مدیریت هوشمندانه خستگی چشم‌ها، کلیدی‌ترین گام برای حفظ تمرکز، کاهش خطرات جاده‌ای و تضمین سلامت سرنشینان در طول سفر است.

چرا جاده‌های کوهستانی و برفی چشم‌ها را خسته می‌کنند؟

بیش از ۹۰ درصد واکنش‌های یک راننده بر اساس داده‌های بینایی شکل می‌گیرد. در شرایط بارش باران، برف یا مه، چشم‌ها با چالش‌های مضاعفی روبه‌رو می‌شوند.

• کاهش حساسیت کنتراست (تقابل رنگ‌ها): در هوای مه‌آلود یا برفی، مرز بین جاده، آسمان و موانع محو می‌شود. چشم و مغز برای تشخیص عمق و فاصله‌ها باید انرژی دوچندانی صرف کنند که به سرعت منجر به خستگی مفرط بینایی می‌شود.
• خیرگی (Glare) و بازتاب نور: انعکاس نور خورشید از سطح برف سفید یا بازتاب نور چراغ خودروهای روبه‌رو از روی آسفالت خیس، باعث انقباض شدید مردمک و درد عضلات چشم می‌شود.
• تمرکز نقطه‌ای: تلاش برای دیدن مسیر از میان حرکت مداوم برف‌پاک‌کن‌ها، چشم‌ها را مجبور به فوکوس‌های پی‌درپی و خسته‌کننده می‌کند.

راهکارهای طلایی برای مدیریت خستگی چشم در رانندگی

برای جلوگیری از خطرات ناشی از خستگی چشم در جاده‌های پرپیچ‌وخم کوهستانی، رعایت این نکات الزامی است.

• استفاده از عینک آفتابی پلاریزه (Polarized): حتی در روزهای ابری اما برفی، همراه داشتن عینک آفتابی استاندارد برای جلوگیری از پدیده «برف‌کوری» و کاهش بازتاب نور از سطح جاده خیس، یک ضرورت حیاتی است.
• مدیریت دریچه‌های بخاری خودرو: در هوای سرد، روشن بودن مداوم بخاری و وزش باد گرم به سمت صورت، باعث تبخیر سریع اشک و ایجاد «خشکی چشم» می‌شود. خشکی چشم به شدت دید را تار کرده و احساس سوزش و خستگی ایجاد می‌کند. دریچه‌های هوا را به سمت پایین (پاها) یا شیشه‌ها تنظیم کنید و پلک زدن ارادی را فراموش نکنید.
• قانون استراحت طلایی: در شرایط ناپایدار جوی، هر یک ساعت و نیم رانندگی نیازمند حداقل ۱۵ دقیقه توقف است. در زمان توقف، از خودرو پیاده شوید و به نقطه‌ای در دوردست نگاه کنید تا عضلات تطابقی چشم استراحت کنند.
• پرهیز از رانندگی در شب: قطرات باران روی شیشه جلوی خودرو مانند منشور عمل کرده و نور خودروهای مقابل را پخش می‌کنند (شبیه به اثر آستیگماتیسم). در شرایط جوی نامساعد، تا حد امکان از رانندگی در شب خودداری کنید.

رانندگی تدافعی و تجهیزات حیاتی بقا در خودرو

وقتی دید محدود است، کنترل فیزیکی خودرو اهمیت دوچندان می‌یابد.

• فاصله طولی: مسافت ترمز در جاده‌های برفی و بارانی تا ۳ برابر افزایش می‌یابد. فاصله خود را با خودروی جلویی به حداکثر برسانید.
• تجهیزات صندوق عقب: پیش از ورود به جاده‌های کوهستانی به ویژه مناطق غربی و شمالی کشور، از همراه داشتن زنجیر چرخ (و تسلط بر بستن آن)، پتو به تعداد سرنشینان، لباس گرم، جیره غذایی خشک (مثل خرما و خشکبار)، آب آشامیدنی، چراغ‌قوه و جعبه کمک‌های اولیه اطمینان حاصل کنید.

مسیریابی و اطلاع از وضعیت راه‌ها در زمان قطعی اینترنت

در نبود اپلیکیشن‌های مسیریاب و شبکه‌های اجتماعی، برای گرفتار نشدن در شرایط بحرانی جاده‌ها باید به روش‌های ارتباطی مطمئن و پایدار بازگشت.

• سامانه تلفنی ۱۴۱: این شماره، پل ارتباطی شما با مرکز مدیریت راه‌های کشور است. با هر نوع تلفن همراه یا ثابت (بدون نیاز به اینترنت)، پیش از ورود به گردنه‌ها با ۱۴۱ تماس بگیرید تا از باز بودن مسیر و وضعیت جوی آن مطلع شوید.
• استفاده از رادیو؛ رسانه روزهای بحران: رادیوی خودرو را روی موج رادیو پیام (FM 104 MHz) یا رادیوی شبکه‌های استانی تنظیم کنید. هشدارهای لحظه‌ای پلیس راه و راهداری از این طریق به صورت مداوم پخش می‌شود.
• توقف و پرس‌وجوی حضوری: پیش از ورود به مسیرهای کوهستانی صعب‌العبور، حتماً در مقابل پاسگاه‌های پلیس راه یا پایگاه‌های جمعیت هلال احمر توقف کرده و وضعیت دقیق مسیر پیش رو را از مأموران مستقر جویا شوید. هرگز به حدس و گمان اکتفا نکنید.

سخن پایانی

در سفرهای نوروزی، هدف اصلی رسیدن به مقصد نیست، بلکه در کنار هم بودن و حفظ سلامت خانواده است. چشم‌های شما مهم‌ترین ابزار ایمنی شما در جاده‌اند؛ به محض احساس سنگینی، سوزش پلک‌ها یا تاری دید، توقف کنید. ما در بیمارستان فارابی سالی توأم با سلامت، آرامش و سفرهایی بی‌خطر را برای تمامی هم‌وطنان عزیز آرزومندیم.