به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر حسینی در ابتدای این نشست با اشاره به اینکه انسان علاوه بر ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی، دارای بعد معنوی غیرقابل‌انکاری است، به تشریح سه رویکرد اصلی در این حوزه پرداخت. وی توضیح داد: «در دیدگاه نخست که بیشتر رویکردی انسان‌گرایانه است، انسان محور قرار دارد و معنویت یا دین تنها در صورتی که کارکرد مثبتی داشته باشند، به عنوان ابزار استفاده می‌شوند. در دیدگاه دوم که منطبق بر عقاید اسلامی است، خداوند در مرکزیت قرار دارد و انسان در مسیر رضایت او گام برمی‌دارد.»

مدیر امور فرهنگی و اجتماعی معاونت فرهنگی دانشجویی افزود: «اما دیدگاه سومی نیز وجود دارد که بسیار آسیب‌زا است، حالتی که فرد خود و خدایش را یکی می‌پندارد و دچار نوعی مطلق‌گرایی می‌شود. در این حالت خطرناک، فرد هرآنچه انجام می‌دهد را درست می‌پندارد و خود را مصون از خطا می‌داند.»

چهار بعد اساسی سلامت در الگوی مراقبت معنوی

دکتر حسینی در ادامه با استناد به نظریه «فیشر»، سلامت معنوی را نیازمند هماهنگی در چهار بعد دانست و افزود: «گام اول، ارتباط فرد با خودش و یافتن معنا و هدف در زندگی است. بعد دوم ارتباطات اجتماعی است که مفاهیمی چون عشق، گذشت و ایثار در آن تعریف می‌شود. متاسفانه گاهی در جامعه ما، انجام وظایف عادی انسانی با فضایل اخلاقی اشتباه گرفته می‌شود، در حالی که تعامل اجتماعیِ مبتنی بر تعالی، فراتر از یک وظیفه ساده است.»

وی ادامه داد: «ارتباط با طبیعت و در نهایت ارتباط با یک نیروی برتر و خداوند، دو بعد دیگر این الگو هستند که توازن آن‌ها سلامت معنوی را رقم می‌زند. سلامت معنوی تنها زمانی محقق می‌شود که فرد در هر چهار بعد هماهنگ عمل کند.»

عبور از مفهوم «سازگاری» و رسیدن به مقام «شفا»

بخش مهمی از صحبت‌های مدیر امور فرهنگی و اجتماعی دانشگاه به تفاوت نگاه پزشکیِ زیست‌شناختی و نگاه معنوی به مقوله بیماری اختصاص داشت. وی با ذکر مثالی در حوزه چشم‌پزشکی گفت: «در علم پزشکی، ما یک انسان استاندارد با ویژگی‌های فیزیکی مشخص تعریف می‌کنیم و با دارو یا جراحی تلاش می‌کنیم بیمار را به آن استاندارد بازگردانیم. اما وقتی نقصی دائمی مانند نابینایی رخ می‌دهد، رویکرد زیست‌شناختی صرفاً به بیمار می‌گوید که باید با شرایط جدید سازگار شود.»

دکتر حسینی تصریح کرد: «در سلامت معنوی، چیزی به نام سازگاری منفعلانه نداریم. در این رویکرد، موقعیت جدید و از دست رفتن تعادل جسمانی، فرصتی برای ارتقای سه بعد دیگر (ارتباط با خود، اجتماع و خدا) است. وقتی بیمار پس از دریافت مراقبت‌های معنوی، علی‌رغم نقص جسمانی، به درکی بالاتر از پیش از بیماری خود می‌رسد، ما از مفهوم صرفِ درمان عبور کرده و به مقام “شفا” رسیده‌ایم.»

نقش حواس و طبیعت در بیداری معنوی

وی در پایان این نشست با تاکید بر اینکه معنویت امری فطری است، به نقش تجربیات زندگی و حواس در شکوفایی آن اشاره کرد. دکتر حسینی خاطرنشان کرد: «بیماری تنها یکی از محرک‌های معنوی است. حواس انسان، به ویژه حس بینایی و شنوایی، نقش مهمی در تکامل معنوی دارند. مطالعات نشان می‌دهد که ارتباط با طبیعت و حتی شنیدن صداهایی مانند جریان جوی آب، تاثیر عمیقی بر آرامش روان، سلامت خیال و ارتقای ساختار معنوی افراد دارد.»