به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در نظام‌های پیشرفته سلامت، بهداشت و درمان دو بال جدایی‌ناپذیرند. در دانشگاه علوم پزشکی تهران، در حالی که بیمارستان‌های فوق‌تخصصی نظیر فارابی در لبه تکنولوژی درمان قرار دارند، دانشکده بهداشت نیز به عنوان بازوی پیشگیری، وظیفه اصلاح سبک زندگی و افزایش سواد سلامت را بر عهده دارد. با این حال وجود هرگونه خلاء میان این دو حوزه در بیماری‌های چشمی غیرواگیردار همچون رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP) می تواند طبعات زیادی را برای جامعه به همراه داشته باشد. زیرا تنها یک غربالگری ساده در سطح اول بهداشت که معمولا همان خانه‌های بهداشت هستند، می‌تواند خطر نابینایی قطعی یک کودک در آینده را کاهش داده یا از آن جلوگیری کند.
در کنار آن، مراکز تحقیقاتی با بنیان‌های پزشکی اجتماعی، نظیر «مرکز تحقیقات دماری در چشم پزشکی جامعه محور»، فراتر از دیوارهای آزمایشگاه و بیمارستان عمل می‌کنند. این مراکز با نگاهی کل‌نگر، بیماری را نه صرفاً یک پدیده بیولوژیک، بلکه معلولی از عوامل اجتماعی مانند مشکلات اقتصادی، سطح سواد، و جغرافیا می‌بینند. این مراکز به عنوان واحد عملیاتی عمل کرده و خدمات فوق‌تخصصی مراکز مرجعی چون بیمارستان فارابی را به دل مناطق کم‌برخوردار می‌برند.
در حالی که دانشکده های بهداشت نظیر دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران به عنوان یک قطب علمی بهداشتی، وظیفه سیاست‌گذاری، تدوین شیوه نامه ها و تربیت نیروی انسانی متخصص را بر عهده دارد، مراکز تحقیقاتی جامعه‌محور نقش حلقه واسط اجرایی را ایفا کرده و علاوه بر نقش عملیاتی، تامین داده‌های خام مورد نیاز پژوهش‌های اپیدمیولوژیک را بر عهده می گیرد. مورد مهمی که می تواند از بحث تولید علم برای علم، تا حد زیادی پیشگیری کرده و پژوهش ها را بیشتر به سمت حل مسئله سوق دهند.

مرکز تحقیقات دماری؛ حلقه واسط دانشکده بهداشت و بیمارستان فارابی
این موضوع همان نکته ای است که دکتر جواد رفیع نژاد، رئیس دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران در نشست مشترک با مرکز تحقیقات دماری در چشم پزشکی جامعه محور، به آن اشاره کرد. وی این مرکز تحقیقات را یک حلقه واسط بین دانشکده بهداشت و بیمارستان فارابی برشمرد و گفت: «متخصصان بالینی در بیمارستان‌هایی مثل فارابی، بار عظیم درمان را بر دوش دارند که به‌ویژه در بحران‌ها و حوادث اخیر کشور، نقش درخشان آن‌ها بر همگان اثبات شد. اما درمان به تنهایی کافی نیست؛ چرا که بسیاری از بیماری‌ها ریشه در مسائلی نظیر آلودگی هوا، ریزگردها، حوادث جاده ای و سایر موارد دارند.»
وی افزود: «مرکز تحقیقات دکتر دماری به دلیل ساختار جامعه‌محور و حضور در شهرهای مختلف (در قالب برنامه هایی با عنوان رفتن برای رسیدن)، می‌تواند همان حلقه رابط باشد. این مرکز، نیازهای واقعی جامعه و علل ریشه‌ای بیماری‌های چشمی را شناسایی کرده و به دانشکده بهداشت منتقل می‌کند. این همکاری باعث می‌شود که ما در دانشکده بهداشت روی موضوعاتی تحقیق کنیم که خروجی آن به جای صرفاً درمان، پیشگیری ریشه‌ای از بروز معلولیت‌های بینایی باشد.»

بهداشت و پیشگیری؛ اولویتی بالاتر از درمان
دکتر رفیع نژاد با تاکید بر نقش بهداشت در پیشگیری، افزایش سطح سواد سلامت و خودمراقبتی در مهار بیماری های غیرواگیردار اظهار داشت: «ما نباید صرفاً به عنوان متخصص بالینی در مطب‌ها منتظر بمانیم تا بیمار با تجهیزات گران‌قیمت درمان شود. در مورد بیماری‌هایی مثل رتینوپاتی نوزادان نارس، ما باید به سمت "نسخه‌نویسی اجتماعی" حرکت کنیم. با کمک شبکه‌های بهداشت و درمان و پزشک خانواده، می‌توانیم از طریق بهورزان در خانه‌های بهداشت، غربالگری‌های اولیه را انجام دهیم. هدف ما این است که با تولید محتوای بهداشتی مشترک، سطح سواد سلامت را به‌ویژه در شهرها و روستاهای دورافتاده که دسترسی به متخصص ندارند، بالا ببریم تا اساساً نوبت به مراحل پیچیده درمان نرسد.»

طرح «دانشگاه بدون دیوار»؛ ارتقای سواد سلامت جامعه و شفافیت علمی 
رئیس دانشکده بهداشت در این میان به دانشگاه بدون دیوار یا همان Open University و نقش آن در افزایش سطح سواد و آگاهی جامعه نیز اشاره کرد و با تاکید بر این که آموزش و پژوهش باید بر اساس نیازهای یک جامعه باشد، تصریح کرد: «متأسفانه امروز شاهد هستیم که دانشجو روی موضوعی مطالعه می‌کند، اما نتیجه آن تبدیل به پایان‌نامه‌ای می‌شود که در گوشه کتابخانه خاک می‌خورد یا مقاله‌ای انگلیسی می‌شود که حتی خودمان هم از آن استفاده نمی‌کنیم. من معتقدم تلاش علمی باید در راستای نیاز جامعه باشد. در طرح «دانشگاه باز یا بدون دیوار»، ما باید ابتدا دیوارهای معنوی دانشگاه را برداریم. یکی از راه‌کارها این است که جلسات دفاع از پایان‌نامه‌ها به صورت زنده در شبکه‌های اجتماعی پخش شود تا عموم مردم و ذی نفعان بتوانند از نتایج تحقیقات استفاده کنند.»
صحبت های دکتر رفیع نژاد به عنوان یکی از مدیران و متولیان بهداشت در جامعه دانشگاهی کشور، نشان‌دهنده لزوم تبدیل پایان‌نامه‌ها و تحقیقات به بسته‌های سواد سلامت در مراکز دانشگاهی است؛ جایی که اعتبار یک مرکز علمی نه با تعداد مقالات، بلکه می تواند با «کاهش نرخ نابینایی در مناطق محروم» سنجیده شود.
در پایان به نظر می رسد اگر بخواهیم دیدگاه رئیس دانشکده بهداشت را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت: «سلامت بینایی جامعه، از لبه تیغ جراح در اتاق عمل آغاز نمی‌شود، بلکه از زبان بهورزی آغاز می‌شود که در یک روستای دورافتاده، آگاهی را به مادر نوزاد نارس هدیه می‌دهد.»