به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، روابط عمومی این بیمارستان با هدف بهره‌گیری از تجربیات دکتر فهیمه اسدی آملی که از سال ۱۳۷۷ مدیریت و هدایت این بخش حیاتی را بر عهده داشته، مصاحبه ای را با این استاد گروه پاتولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام داده است. با توجه به نقش کلیدی اما غالباً کمتر شناخته‌شده‌ی آزمایشگاه و پاتولوژی در چرخه درمان بیماری‌های چشمی برای عموم جامعه و کادر درمان و همچنین جایگاه بیمارستان فارابی به عنوان قطب چشم‌پزشکی کشور، معرفی ظرفیت‌های انحصاری این مرکز نظیر «فلوشیپ افتالموپاتولوژی» می‌تواند ضمن جلب توجه سیاست‌گذاران برای رفع چالش‌ها، مسیر را برای جذب نخبگان و توسعه پژوهش‌های هدفمند هموارتر کند.

از ۳۰ نمونه در ماه تا استقرار پیشرفته‌ترین تجهیزات تشخیصی

دکتر فهیمه اسدی آملی در این گفت و گو و در پاسخ به پرسشی درباره مسیر توسعه و تکامل آزمایشگاه بیمارستان فارابی از زمان آغاز به کار ایشان تاکنون، با اشاره به شروع فعالیت بخش پاتولوژی در سال ۱۳۷۷ با امکانات بسیار محدود و حداکثر ۳۰ نمونه در ماه، اظهار داشت: «با حمایت‌های روسای وقت بیمارستان، جناب آقای دکتر منصوری و در ادامه دکتر جباروند، به سرعت نسبت به ارتقای تجهیزات و راه‌اندازی رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی، ایمونوهیستوشیمی (IHC) و آزمایش فروزن سکشن (Frozen Section) برای تشخیص زودرس حین عمل جراحی و تعیین مارژین‌ها اقدام کردیم. همچنین راه‌اندازی روش‌های تشخیصی نوینی چون ایمپرشن سیتولوژی و سیتوپاتولوژی نمونه‌های چشمی (مانند مایع AC و ویتره) برای اولین بار در این مرکز انجام شد.»

وی افزود: «از سال ۱۳۸۱ با انتقال بخش پاتولوژی به آزمایشگاه بالینی، یک آزمایشگاه پاتوبیولوژی یکپارچه شکل گرفت که با تجهیز به دستگاه‌های روزآمد، آزمایشات تخصصی در حوزه‌های بیوشیمی، هماتولوژی، ایمونولوژی، کشت‌های بی‌هوازی و اسکرینینگ ویرولوژی بانک چشم در آن راه‌اندازی شد. همچنین تهیه سرم اتولوگ و PRP نیز برای مداوای ضایعات سطحی چشم به خدمات ما افزوده گردید.»

مسئول آزمایشگاه بیمارستان فارابی در بیان انگیزه‌ها و نیازهای اولیه‌ای که منجر به راه‌اندازی این بخش‌ها شد، تصریح کرد: «آگاهی از روش‌های نوین آزمایشگاهی و تمرکز بر نمونه‌های اختصاصی چشم، با هدف تشخیص دقیق، سریع و جلوگیری از ارسال نمونه‌های بیماران به سایر مراکز، اولویت اصلی ما بود تا بتوانیم همگام با نیازهای فوق‌تخصصی همکاران چشم‌پزشک گام برداریم.»

نقش حیاتی و غیرقابل‌انکار پاتولوژی در چرخه درمان چشم

دکتر اسدی آملی با رد این تصور عمومی که فرآیند درمان چشم تنها به معاینات بالینی محدود می‌شود، جایگاه پاتولوژی را در چرخه درمان بسیار حیاتی دانست و خاطرنشان کرد: «بسیاری از بیماری‌ها برای رسیدن به تشخیص قطعی نیازمند نمونه‌برداری‌های بافتی، سیتولوژی و آزمایش‌های خون هستند. به‌ویژه در حوزه انکولوژی چشم، تشخیص سریع و به‌موقع تومورهای بدخیم و همچنین در عفونت‌های چشمی، مداخله زودهنگام بر اساس نتایج آزمایشگاه، از عوارض جبران‌ناپذیر جلوگیری کرده و منجر به حفظ بینایی بیمار می‌شود. ضمن اینکه روش‌های غیرتهاجمی نظیر ایمپرشن سیتولوژی از انجام جراحی‌های غیرضروری پیشگیری می‌کند.»

«فلوشیپ افتالموپاتولوژی»؛ ظرفیت انحصاری فارابی نیازمند حمایت ساختاری

استاد گروه پاتولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران با تاکید ویژه بر اهمیت و جایگاه «فلوشیپ افتالموپاتولوژی»، این دوره را یکی از شاخصه‌های بی‌نظیر آزمایشگاه بیمارستان فارابی برشمرد و گفت: «به دلیل ماهیت بسیار تخصصی نمونه‌های چشم و عدم آموزش کافی در سایر مراکز، این دوره دریچه‌ای تازه از پاتولوژی و میکروبیولوژی چشمی را به روی متخصصان می‌گشاید. حضور مستمر دستیاران پاتولوژی در این بخش، نقطه قوتی انحصاری برای دانشگاه علوم پزشکی تهران است که در سایر مراکز کشور به این شکل قابل اجرا نیست.»

وی در خصوص چالش‌های جذب متخصصان در این فلوشیپ افزود: «پایین بودن تعرفه‌های نمونه‌های پیچیده چشمی و فراوانی کمتر آن‌ها نسبت به پاتولوژی عمومی، تمایل همکاران را کاهش داده است. اصلاح این تعرفه‌ها می‌تواند انگیزه ورود به این دوره و مشارکت در پروژه‌های تحقیقاتی کلان را به شکل چشمگیری افزایش دهد.»

نقاط قوت، چالش‌های پیش‌رو و چشم‌انداز آینده

دکتر اسدی آملی در ادامه، مهم‌ترین نقاط قوت آزمایشگاه این مرکز را حضور اساتید مجرب و آشنا به سیتوپاتولوژی چشم، انجام آزمایشات منحصربه‌فردی چون IHC، فروزن سکشن و سیتولوژی مایعات داخل چشمی، وجود موزه گروس پاتولوژی ضایعات چشمی و نظارت مستمر کیفی ارزیابی کرد. با این حال، وی عمده‌ترین چالش‌های این مسیر را عدم تامین کامل تجهیزات مدرن مولکولی و ژنتیکی، فقدان بخش انکولوژی و رادیوتراپی در بیمارستان و عدم دسترسی به نتایج درمانی بیماران (Outcome) دانست.

مسئول آزمایشگاه قطب چشم‌پزشکی کشور در پایان در خصوص چشم‌انداز آینده این مرکز تاکید کرد: «با توجه به جایگاه منحصربه‌فرد بیمارستان فارابی در ایران و منطقه، ارتقای کمّی و کیفی تجهیزات متناسب با دانش پاتولوژی نوین و فعال‌تر شدن در زمینه آزمایشات ژنتیکی و مولکولی مختص ضایعات چشمی، نیازمند عنایت ویژه و حمایت همه‌جانبه مسئولان است.»

مرور دغدغه‌ها و تجربیات دکتر اسدی آملی، حقیقتی مهم را آشکار می‌سازد؛ بخش پاتولوژی بیمارستان فارابی تنها یک آزمایشگاه ساده نیست، بلکه ایستگاه پایانی امید برای بیمارانی است که گاه بینایی آنان به تشخیص دقیق و به‌موقع این بخش گره خورده است. تلاش‌های کادر این مجموعه در دهه‌های گذشته، شایسته تقدیر و البته نیازمند نگاهی حمایتگرانه از سوی متولیان نظام سلامت است.

موانعی چون کمبود تجهیزات نوین ژنتیکی، یا پایین بودن تعرفه‌های خدمات فوق‌تخصصی افتالموپاتولوژی که مانعی بر سر راه جذب متقاضیان به این فلوشیپ انحصاری شده است، صرفاً چالش‌های اداری نیستند؛ بلکه گره‌هایی هستند که باز کردن آن‌ها مستقیماً بر کیفیت درمان بیماران دردمند اثر می‌گذارد.

امید می‌رود با درک عمیق‌تر جایگاه حیاتی این بخش در قطب چشم‌پزشکی کشور، حمایت‌های همه‌جانبه و عملی برای رفع این موانع صورت گیرد. برداشتن این موانع، سرمایه‌گذاری مستقیمی است تا این مجموعه بتواند با برخورداری از امکانات روز دنیا و انگیزه مضاعف، پرقدرت‌تر از گذشته به رسالت خود در حفظ نعمت بینایی هم‌وطنان ادامه دهد.