در راستای اجرای برنامه حمایت روانشناختی کارکنان سلامت در شرایط بحران برگزار شد
ارتقای تابآوری کادر درمان در روزهای سخت؛ از مدیریت هیجانات تا اصول ارتباط موثر
با تلاش واحد سلامت روان بیمارستان فارابی و همکاری معاونت های بهداشت و درمان دانشگاه علوم پزشکی تهران، دوره آموزشی حمایت روانی و اجتماعی ویژه سرپرستاران و سوپروایزرها با هدف آموزش مهارتهای ارتباطی و افزایش تابآوری سازمانی برگزار شد. در این دوره، دکتر سیده زهرا متولیان، روانپزشک این بیمارستان، راهکارهای علمی برای عبور از فشارهای روانی محیط کار، درک متقابل در شرایط بحرانی و پیشگیری از فرسودگی شغلی کادر درمان را مطرح کرد.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، محیطهای درمانی، بهویژه در روزهای پرالتهاب و بحرانی، آبستن تنشهای روانی مضاعفی برای کادر سلامت هستند. فشار کاری مداوم، مواجهه با درد و رنج بیماران و چالشهای پیشبینینشده، روان کارکنان را به بستری آسیبپذیر تبدیل میکند. در چنین شرایطی، تابآوری فردی به تنهایی پاسخگو نیست و آنچه یک سیستم بهداشتی را از فروپاشی درونی نجات میدهد، شبکهای از حمایتهای روانی و ارتباطات میانفردی موثر است. برنامههای حمایت روانشناختی که از سوی معاونتهای بهداشت و درمان به مراکز تابعه ابلاغ شدهاند، دقیقا همین حلقه مفقوده را هدف گرفتهاند، یعنی تبدیل محیط پرالتهاب بیمارستان به فضایی که در آن همکاران بتوانند پناهگاه روانی یکدیگر باشند. در همین راستا، دوره آموزشی سرپرستاران بیمارستان فارابی فرصتی بود تا اصول علمی و عملی این ارتباطات حیاتی بازخوانی شود.
دکتر سیده زهرا متولیان، روانپزشک و روان درمانگر تحلیلی و حمایتی بیمارستان فارابی در این دوره آموزشی با اشاره به اهمیت نحوه مواجهه با بحرانهای گذشته و پیشرو گفت: «ما همه تجربههای سختی را پشت سر گذاشتهایم. در مواجهه با این تجارب دو مسیر پیش روی ماست؛ یا از آنها برای رشد و آمادگی بیشتر استفاده میکنیم، یا صرفا ظرفیت روانی خود را پر میکنیم. فردی که با ظرفیتی لبریز وارد تجربههای جدید میشود، مانند لیوانی پر از آب است که تنها با یک قطره اضافی یا یک جر و بحث ساده در بخش، دچار فروپاشی میشود.»
وی دلیل اصلی تاکید بر مهارتهای ارتباطی را تقسیم بارهای روانی سنگین دانست و افزود: «مشکلاتی که کادر درمان با آنها دستوپنج نرم میکنند به قدری سخت است که هیچکس به تنهایی توان به دوش کشیدن آنها را ندارد. ارتباط موثر کمک میکند تا همکاران در زمان بروز بحران به یاری یکدیگر بیایند و از این طریق، تابآوری جمعی شبکه بهداشت و درمان افزایش یابد.»
ابعاد پنهان ارتباط و خط قرمزهای همدردی
این روانپزشک در ادامه، ارتباط را مفهومی فراتر از گفتوگوی ساده دانست و انتقال منظور از راه کلمات، لحن صدا، زبان بدن و حتی سکوت را بخشهای مهمی از این فرایند برشمرد. دکتر متولیان با تاکید بر پرهیز از رفتارهای مخرب در زمان بحرانهای روانی همکاران، توضیح داد: «زمانی که یک همکار به شدت مضطرب یا ناامید است، به هیچ وجه نباید او را نصیحت یا قضاوت کرد. وقتی فردی لبریز از تنش است، تنها به یک گوش شنوا نیاز دارد تا خود را تخلیه کند. یکی از اشتباهات رایج، مقایسه دردهای افراد با یکدیگر است. وقتی میگوییم "اینکه چیزی نیست، من شرایط بدتری را تجربه کردهام"، در واقع درد طرف مقابل را کوچک شمردهایم. در حالی که هر فردی دوست دارد رنج او همانقدر که برای خودش آزاردهنده است، دیده و درک شود.»
تکنیکهای کاربردی برای مدیریت هیجانات در محیط کار
دکتر متولیان در بخش دیگری از صحبتهای خود، تکنیکهای علمی برای برقراری ارتباط موثر و آرامسازی همکاران آسیبدیده را تشریح کرد:
- همدلی واقعی (Empathy): تجربه درونی احساس فرد مقابل. نشستن کنار فرد غمگین و گوش دادن کامل به او، بدون تلاش اجباری برای تغییر سریع فاز او از ناراحتی به خوشحالی.
- بازگویی و خلاصهسازی: زمانی که فرد مضطرب حرفهای پراکنده و آشفته میزند، با قطع کردن محترمانه و خلاصهگویی صحبتهایش، به او نشان میدهیم که حرفهایش را فهمیدهایم و به ذهن پرالتهاب او نظم میدهیم.
- بازتاب احساسات (Reflection): برگرداندن احساس فرد در قالب یک جمله شفاف و قابل فهم؛ برای مثال گفتن جمله «انگار روز خیلی سختی را گذراندهای و کارها آنطور که میخواستی پیش نرفت»، میتواند به سرعت فرد را آرام کند.
- نامگذاری احساسات: تشخیص و بیان حس طرف مقابل (مانند سردرگمی یا خشم). این مهارت که نیازمند شناخت احساسات درونی خودمان است، مانند آبی بر آتش اضطراب عمل میکند.
- اعتباربخشی (Validation): به رسمیت شناختن احساسات فرد. به جای کوچکنمایی مشکل، به او حق بدهیم که در آن شرایط خاص، ناراحت یا ترسیده باشد.
- تایید و تشویق: پس از آرام شدن فرد، سوق دادن او به سمت احساسات مثبت با یادآوری نقاط قوتش؛ مانند قدردانی از حضور او در محل کار با وجود تمام فشارهای روانی.
موانع ارتباط موثر؛ از دام اطمینانبخشی کاذب تا انکار هیجان
روانپزشک بیمارستان فارابی در پایان سخنان خود، برخی از موانع جدی گوش دادن فعال را برشمرد و یادآور شد: «بیان قصههای شخصی به جای گوش دادن به صحبتهای فرد آسیبدیده، پرت شدن حواس در حین گفتوگو، دستور دادن، تهدید و برچسب زدن، عواملی هستند که رابطه را به طور کامل قطع میکنند.»
وی همچنین درباره تلاش زودهنگام برای خارج کردن فرد از شرایط غم هشدار داد و گفت: «گاهی لازم است به فرد زمان بدهیم تا مدتی در هیجان ناخوشایند خود بماند و با ناراحتی یا عصبانیتش کنار بیاید. علاوه بر این، باید از "اطمینانبخشی نابجا" پرهیز کنیم؛ جملاتی مانند "خیالت راحت باشد، مطمئن باش هیچ اتفاقی نمیافتد" در لحظات بحرانی کمککننده نیستند و تنها اعتماد فرد را خدشهدار میکنند.»
در واقع حفظ سلامت روان در دل بحرانهای کاری نظام بهداشت و درمان، نیازمند ابزاری فراتر از دستورالعملهای خشک اداری است. مهارت گوش دادن فعال، درک بدون قضاوت و اعتباربخشی به احساسات، حلقههای کلیدی هستند که میتوانند محیط پرتنش بیمارستان را به فضایی امن برای کادر درمان تبدیل کنند. سرپرستاران و سوپروایزرها به عنوان خط اول مدیریت نیروی انسانی شاغل در بخش درمان، با تسلط بر این تکنیکهای روانشناختی، نه تنها از فرسایش روانی همکاران خود جلوگیری میکنند، بلکه در صورت ایجاد یک شبکه حمایتی قدرتمند، می توانند کیفیت خدمات ارائهشده به بیماران را نیز به شکل چشمگیری ارتقا ببخشند.
ارسال نظر