به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در نظام‌های سلامت کارآمد، کادر درمان به عنوان ستون فقرات مدیریت بحران شناخته می‌شوند. با این حال، مواجهه مداوم با حوادث ناگوار، جنگ، مصدومان پرخطر و شرایط نامتعادل، این نیروها را در معرض آسیب‌های خاموشی همچون فرسودگی شغلی شدید و ترومای ثانویه قرار می‌دهد. تاب‌آوری روان‌شناختی کادر درمان نه یک موضوع رفاهی یا ثانویه، بلکه یک ضرورت عملیاتی و راهبردی است؛ چرا که فرسودگی روانی نیروی انسانی، مستقیماً به افت کیفیت خدمات پزشکی، افزایش خطاهای درمانی و کاهش بهره‌وری سازمان منجر می‌شود. تجهیز کارکنان بیمارستان‌ها به کمک‌های اولیه روان‌شناختی و ایجاد شبکه‌های حمایت اجتماعی در محیط کار، نخستین گام علمی برای صیانت از سلامت روحی افرادی است که مسئولیت حفظ جان جامعه را بر عهده دارند.

اهمیت این موضوع باعث شد تا جلسه آموزشی مهارت‌های روان‌شناختی کادر درمان در شرایط بحرانی با حضور المیرا صحرائی، مسئول سلامت روان و آرزو سلطانی فرد، رئیس اداره مددکاری اجتماعی معاونت درمان، زهرا مرتضوی، مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت و همچنین جمعی از مسئولان و مدیران پرستاری مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره) و بیمارستان فارابی برگزار شود. مرتضوی در این نشست با اشاره به چالش‌های همیشگی نظام سلامت در قبال نیروی انسانی، اظهار داشت: «بسیار شاهد هستیم که همکاران ما دچار فرسودگی شغلی شده‌اند و غیبت‌های مکرر دارند. بسیاری از این افراد در مقاطعی به استراحت و دریافت مرخصی نیاز دارند، اما فشارهای سنگین و مداوم کاری سبب می‌شود این نیازهای حیاتی دیده نشود.»

وی افزود: «نادیده‌گرفتن سلامت روحی کارکنان، به طور مستقیم بهره‌وری سیستم را کاهش می‌دهد. ارائه خدمات مطلوب به مراجعان و استفاده بهینه از ساعات کاری، به این بستگی دارد که حال عمومی نیروی انسانی خوب باشد و برنامه جدید سلامت روان با هدف بهبود همین بخش و صیانت از نیروی انسانی اجرایی می‌شود.»

ضرورت مداخله در بیمارستان فارابی؛ از کادر درمان تا نیروهای پشتیبانی

مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه با اشاره به موقعیت خاص بیمارستان فارابی در مواجهه با مصدومان و حوادث گوناگون، تصریح کرد: «پایش‌های سال‌های گذشته در این مرکز نشان داد کارکنان به دلیل مواجهه مداوم با چالش‌های بحرانی و بیماران آسیب‌دیده، فشارهای روحی مضاعفی را تحمل می‌کنند؛ بنابراین آغاز مداخلات موثر و علمی در این مجموعه اهمیت بسیاری دارد.»

مرتضوی با تاکید بر لزوم نیازسنجی برای تعیین اولویت‌های اجرایی گفت: «این برنامه به گروه خاصی محدود نمی‌شود و تمامی شاغلان بیمارستان اعم از کادر پزشکی، پرستاری، اداری، نیروهای خدماتی و نگهبانی را در بر می‌گیرد؛ چرا که در شرایط بحرانی هر نیرویی در هر جایگاهی ممکن است دچار آسیب روحی شود. با این حال، اجرای برنامه باید با تعیین اولویت از بخش‌های پرفشارتر مانند اورژانس آغاز شود.»

انگ‌زدایی از خدمات مشاوره با تشکیل گروه‌های همتا

وی یکی از موانع اصلی در مسیر بهبود روان‌شناختی کادر سلامت را ترس از برچسب‌خوردن یا همان انگ اجتماعی دانست و توضیح داد: «بسیاری از کارکنان حتی در صورت احساس نیاز، به دلیل نگرانی از قضاوت‌ها به روان‌شناسان یا مشاوران مجموعه خود مراجعه نمی‌کنند. هدف اصلی از برگزاری کارگاه‌های عمومی و آموزش کمک‌های اولیه روان‌شناختی (PFA)، برداشتن همین مانع، عادی‌سازی دریافت خدمات حمایتی و تغییر نگرش در محیط کار است.»

مرتضوی تاکید کرد: «بسیاری از مشکلات روحی از بی‌اطلاعی افراد نسبت به علائم خطر سرچشمه می‌گیرد. آموزش همگانی سبب می‌شود کارکنان نشانه‌های آسیب را در همکاران خود تشخیص دهند و در فضایی دوستانه، یکدیگر را برای دریافت خدمات تخصصی تشویق کنند. این رویکرد که دو همکار در کنار یکدیگر قرار بگیرند و پشتیبان هم باشند، بسیار کارآمدتر و پذیرفتنی‌تر از مداخله مستقیم درمانگر خواهد بود.»

در پایان این نشست، بر آغاز سریع نیازسنجی در بخش‌های مختلف بیمارستان فارابی و شروع دوره‌های کاربردی و ساده کمک‌های اولیه روان‌شناختی برای کارکنان تاکید شد. بر اساس تصمیمات اتخاذ شده، مدیریت اجرایی و شکل‌دهی به گروه‌های همتا با تکیه بر توانمندی نیروهای داخلی بیمارستان پیش خواهد رفت و کارشناسان معاونت بهداشت و درمان دانشگاه، پشتیبانی علمی، محتوایی و آموزشی این مسیر را تامین می‌کنند تا مدلی پایدار و بومی برای حمایت روحی از کادر درمان رقم بخورد.