به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ حوزه چشم‌پزشکی همواره با باورهای نادرست و گاه خطرناکی در جامعه گره خورده است. از ریختن گلاب در چشم با هدف تقویت بینایی تا ترس مفرط از نابینایی به دلیل تماشای صفحه گوشی موبایل، باورهایی هستند که گاهی به جای درمان، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به سلامت بینایی افراد وارد می‌کنند. حضور دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی، استاد تمام و مدیر گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در برنامه تلویزیونی «ضربان» شبکه سلامت، فرصت ارزشمندی برای پاسخگویی علمی به این دغدغه‌ها و اصلاح اشتباهات رایج بود. این متخصص و جراح قرنیه و گلوکوم (آب سیاه) در این گفت‌وگوی تلویزیونی، مهم‌ترین چالش‌های بیماری‌های چشمی را با زبانی ساده و رویکردی کاملا علمی بررسی کرد.

نور گوشی موبایل چشم را ضعیف نمی‌کند؛ خط بطلان بر یک باور قدیمی

یکی از شایع‌ترین نگرانی‌های والدین، آسیب دیدن چشم کودکان به دلیل استفاده از تلفن همراه است. دکتر فخرایی با رد این باور عمومی گفت: «هیچ مدرک علمی ثابت‌شده‌ای وجود ندارد که نشان دهد نور موبایل، تبلت یا تلویزیون به ساختار چشم آسیب می‌رساند. با این حال، خیره شدن مداوم و تمرکز طولانی‌مدت روی اجسام نزدیک در سنین رشد و نوجوانی، می‌تواند افراد را مستعد نزدیک‌بینی کند و نمره عینک آن‌ها را بالا ببرد. بنابراین خودِ نور صفحه نمایش عامل ضعیفی چشم نیست، بلکه الگوی تمرکز در فواصل نزدیک تاثیرگذار است.»

پیرچشمی؛ روندی ناگزیر که نباید برای آن عجله کرد

پیرچشمی یک روند فیزیولوژیک و ناگزیر است که با افزایش سن برای همه افراد رخ می‌دهد. رئیس بیمارستان فارابی درباره زمان مناسب استفاده از عینک مطالعه توضیح داد: «توصیه ما این است که افراد برای استفاده از عینک پیرچشمی عجله نکنند. استفاده زودهنگام یا انتخاب نمره‌های بالاتر از حد نیاز، دامنه تطابق چشم را کاهش می‌دهد و چشم را تنبل‌تر می‌کند. بهتر است تا حد امکان کارها را بدون عینک یا با درشت کردن فونت گوشی انجام دهیم و عینک را در دیرترین زمان ممکن و با کمترین نمره تجویز شده استفاده کنیم.»

خط قرمز درمان‌های خانگی؛ گلاب و آبلیمو دشمن چشم هستند

بسیاری از افراد برای «تقویت چشم» به روش‌های عجیب و غیرعلمی روی می‌آورند. دکتر فخرایی با هشدار جدی در این زمینه تاکید کرد: «ما از نظر علمی هیچ دارو، قطره یا ورزشی برای تقویت چشم نداریم. چشم نیازی به ریختن گلاب، آبلیمو یا عسل ندارد و استفاده از این مواد به شدت مضر است. رژیم غذایی روزمره تمام ویتامین‌های لازم برای چشم را تامین می‌کند. همچنین استفاده از قطره‌های اشک مصنوعی برای چشم‌های سالم و فاقد خشکی، هیچ سودی ندارد و شستشوی مداوم داخل چشم اصلا توصیه نمی‌شود.»

حفظ وضع موجود؛ یک موفقیت بزرگ در درمان آب سیاه و دیابت چشمی

بیماران مبتلا به آب سیاه (گلوکوم) یا مشکلات شبکیه ناشی از دیابت، گاهی از روند درمان و تزریقات چشمی ناامید می‌شوند، زیرا دید آن‌ها بهتر نمی‌شود. استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران در این باره شفاف‌سازی کرد: «بسیاری از درمان‌های ما در بیماری‌های مزمن، برای حفظ وضع موجود است. همین که بیمار مبتلا به گلوکوم نابینا نشده و با مصرف دارو یا تزریق، فشار چشم او کنترل شده است، یعنی درمان کاملا موفقیت‌آمیز بوده است. قطع خودسرانه داروها به بهانه بی‌تاثیر بودن، روند پیشرفت بیماری و افت دید را تسریع می‌کند.»

زمان طلایی جراحی ناخنک و آب مروارید

درباره زمان مناسب برای جراحی آب مروارید (کاتاراکت)، مهم‌ترین معیار، میزان رضایت فرد از کیفیت دید خود است. اگر فردی در انجام کارهای روزمره مانند تماشای تلویزیون یا رانندگی مشکل دارد، زمان جراحی فرا رسیده است. همچنین کدر شدن دید مدتی پس از جراحی آب مروارید، یک اتفاق شایع است که به سادگی و در چند ثانیه با لیزر برطرف می‌شود.
در مورد عارضه «ناخنک چشم» نیز، جراحی تنها زمانی ضروری است که بافت ناخنک بسیار بزرگ شده، آستیگماتیسم بالا ایجاد کرده، دید را مختل کرده یا التهاب‌های مکرر داشته باشد. بهترین روش جراحی ناخنک نیز استفاده از تکنیک پیوند (گرافت) است تا احتمال عود مجدد آن به حداقل برسد.

جراحی برای حذف عینک پیرچشمی؛ آری یا خیر؟

دکتر فخرایی درباره جراحی‌های مرتبط با پیرچشمی رویکرد محافظه‌کارانه‌ای دارد: «اگر فردی دیدِ دورِ کاملا سالمی دارد، توصیه می‌کنیم هیچ جراحی خاصی برای پیرچشمی انجام ندهد. اما اگر فردی همزمان مبتلا به آب مروارید است یا برای دید دور خود نیز از عینک‌های نمره مثبت و بالا استفاده می‌کند، می‌تواند با مشورت پزشک متخصص، کاندیدای استفاده از لنزهای چندکانونی در حین عمل جراحی شود تا نیاز او به عینک دور و نزدیک به حداقل برسد.»

محافظت در برابر اشعه فرابنفش؛ از جوشکاری تا محیط‌های برفی

تماس مستقیم با اشعه فرابنفش (UV) بدون استفاده از عینک محافظ، چه در محیط‌های برفی، چه در کنار ساحل و چه هنگام جوشکاری، آسیب‌های جدی به همراه دارد. در کوتاه‌مدت، این اشعه باعث التهاب حاد قرنیه و درد شدید می‌شود که گذراست، اما تماس طولانی‌مدت با اشعه فرابنفش یکی از عوامل اصلی ابتلا به آب مروارید و آسیب به ماکولا (مرکز بینایی شبکیه) به شمار می‌رود.
در پایان این برنامه، رئیس بیمارستان فارابی یادآور شد که دردهای چشمی همراه با دیدن خطوط زیگزاگی و جرقه‌های نورانی می‌تواند از علائم میگرن چشمی باشد که مدیریت و کنترل آن در حیطه تخصصی همکاران مغز و اعصاب قرار دارد.