به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در مواجهه با حوادث غیرمترقبه، چشم‌ها به عنوان یکی از حساس‌ترین و ظریف‌ترین اعضای بدن، به شدت در معرض خطر قرار دارند. دکتر پیروزه فارسی، فوق تخصص قرنیه بیمارستان فارابی، با اشاره به آمار قابل‌تأمل در این زمینه توضیح می‌دهد: «اگرچه چشم‌ها تنها ۰.۲۵ درصد از سطح کل بدن را تشکیل می‌دهند، اما در شرایط بحرانی، حدود ۱۵ درصد از کل آسیب‌های ثبت‌شده مربوط به این عضو حیاتی است. این آمار نشان می‌دهد که چشم‌ها به دلیل موقعیت آناتومیک و بافت‌های بسیار ظریف، بسیار بیشتر از حد انتظار در معرض خطرات جدی و نابینایی قرار دارند.»

خط قرمزهای امدادرسانی؛ اقدامات ممنوعه در آسیب‌های چشمی

دکتر فارسی با تاکید بر این اصل که در لحظات اولیه، «انجام ندادن» برخی کارها اهمیتی حیاتی‌تر از درمان‌های خودسرانه دارد، فهرست خط قرمزها و اقدامات ممنوعه در برخورد با فرد مشکوک به پارگی یا آسیب نافذ چشمی را به این شرح اعلام کرد:

• جابجایی غیراصولی بیمار: هرگز بیمار را نخوابانید یا اجازه ندهید به سمت جلو خم شود. بیمار حتماً باید در حالت نشسته قرار گیرد و سرِ او رو به بالا نگه داشته شود تا فشار داخل چشمی افزایش نیابد.
• فشار یا مالش چشم: به هیچ‌وجه چشم آسیب‌دیده را لمس نکرده و از هرگونه فشار یا مالش آن جداً خودداری کنید.
• تلاش برای خروج جسم خارجی: هرگز برای خارج کردن ترکش، شیشه یا هر جسمی که به نظر می‌رسد در بافت چشم فرو رفته است، تلاشی نکنید. این کار می‌تواند منجر به تخلیه محتویات چشم شود.
• شستشو و استفاده خودسرانه از دارو: شستشوی چشم با آب یا سرم و همچنین استفاده از هرگونه قطره، پماد یا داروی موضعی در محل حادثه مطلقاً ممنوع است.
• مصرف داروهای ضد انعقاد خون: از تجویز یا خوراندن داروهایی نظیر آسپرین که خطر خونریزی را تشدید می‌کنند، پرهیز کنید.

اقدامات طلایی؛ از ناشتا ماندن تا ساخت محافظ (شیلد) موقت

مهم‌ترین اقدام پس از وقوع حادثه و بروز آسیب چشمی، محافظت از چشم در برابر صدمات ثانویه و آماده‌سازی بیمار برای انتقال به اتاق عمل است. این فوق تخصص قرنیه در این باره می‌افزاید: «از آنجا که بیمار دارای آسیب نافذ چشمی به احتمال بسیار زیاد نیازمند جراحی اورژانسی با بیهوشی عمومی خواهد بود، بیمار باید کاملاً ناشتا بماند. دادن هرگونه خوراکی یا آشامیدنی به وی، روند انتقال به اتاق عمل را به تأخیر انداخته و زمان طلایی درمان را از بین می‌برد.»

وی بهترین راهکار فیزیکی را استفاده از «محافظ یا شیلد چشمی» استاندارد دانست و برای مواقعی که این وسیله در دسترس نیست، یک ترفند خلاقانه و حیاتی را پیشنهاد داد: «در صورت عدم دسترسی به شیلد، می‌توانید از یک لیوان کاغذی یک‌بارمصرف استفاده کنید. کافی است لیوان را مانند یک گنبد روی چشم آسیب‌دیده قرار داده و لبه‌های آن را با چسب روی استخوان‌های اطراف چشم ثابت کنید.»

این اقدام ساده و هوشمندانه، بدون وارد کردن کوچک‌ترین فشاری به کره چشم، یک سپر فیزیکی محکم ایجاد می‌کند و فرصت طلایی برای انتقال ایمن بیمار به یک مرکز تخصصی چشم‌پزشکی (نظیر اورژانس بیمارستان فارابی) را فراهم می‌آورد.