به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، برگزاری نشست مشترک میان گروه‌های علوم سلولی کاربردی و مهندسی بافت با متخصصان بالینی چشم‌پزشکی، نشان‌دهنده یک تغییر رویکرد بنیادین در سیاست‌گذاری‌های پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تهران است. این تقاطع علمی که بر مبنای مفهوم «پزشکی ترجمانی» شکل گرفته، می‌تواند شکاف میان پژوهش‌های آزمایشگاهی و درمان‌های بالینی را پر کند. ورود دانشکده فناوری‌های نوین به پروژه‌هایی مانند تولید خودکار سلول‌های بنیادی قرنیه یا درمان بیماری‌های نادر چشمی با ژن‌درمانی، نویدبخش ایجاد فناوری‌های بومی و کاهش وابستگی در حوزه درمان‌های پیشرفته است. از سوی دیگر، دسترسی پژوهشگران علوم پایه به بسترهای بالینی بیمارستان فارابی، روند تجاری‌سازی و کاربردی شدن ایده‌های نوآورانه را شتاب می‌بخشد.

گذار به دانشگاه نسل سوم و پزشکی ترجمانی

دانشگاه نسل سوم یا کارآفرین واژه ای است که در چندسال اخیر به ادبیات آموزش عالی کشور وارد شده و با تحقق آن در کشور راهی برای رفع مشکلات اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاهی گشوده خواهد. در ابتدای این نشست نیز که با حضور جمعی از اعضای هیات علمی دانشکده فناوری‌های نوین برگزار شد، دکتر سید فرزاد محمدی، رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی، به پیشینه غنی بیمارستان فارابی اشاره کرد. وی با یادآوری قدمت صدساله این مرکز و ریشه‌دار بودن آن در دارالفنون، تاکید کرد که این مجموعه سال هاست که با هدف‌گذاری مشخص، مسیر گذار به سمت پزشکی ترجمانی و دانشگاه نسل سوم را آغاز کرده است. به گفته وی، تبدیل دانش پایه‌ای به کاربرد بالینی، نیازمند تغییر قواعد بازی در بستر پزشکی است و همکاری با گروه‌های علوم پایه و مهندسی، یکی از الزامات اصلی این تحول به شمار می‌رود.

مرزهای جدید در چشم‌پزشکی بازساختی و مهندسی بافت

یکی از محورهای اصلی مورد بحث در این نشست، توسعه پروژه‌های مشترک در حوزه مهندسی بافت بود. دکتر محمدی با اشاره به دستاوردهای پیشین در زمینه رباتیک و ساخت کیت‌های آموزشی، از تمرکز فعلی بر حوزه لیمبوسولوژی (Limbusology) خبر داد؛ حوزه‌ای که مرز پوششی قرنیه و محل استقرار سلول‌های بنیادی به شمار می‌آید. وی با اشاره به پروژه‌های پسا دکتری در حال اجرا، از تلاش برای توسعه روش‌های نوین در این بخش سخن گفت. در حال حاضر، برداشت بافت لیمبال در اتاق عمل با دست جراحان انجام می‌شود، اما تیم تحقیقاتی فارابی به دنبال ایجاد یک روش خودکار با بهره‌گیری از دستگاه‌هایی برای برداشت سلول‌های بنیادی قرنیه است که می‌تواند تحولی جدی در مهندسی بافت چشم ایجاد کند.

ژن‌درمانی و مزیت‌های چشم در مطالعات بالینی

توسعه پروژه‌های سلولی و مولکولی با تمرکز بر بیماری‌های نادر، بخش دیگری از برنامه‌های مشترک را تشکیل می‌داد. دکتر محمدی به پروژه‌ هایی که در زمینه ژن‌درمانی برای بیماری های چشمی در حال تحقیق است اشاره کرد. در این راستا، چشم به عنوان یک ارگان در دسترس و بدون خطر انتقال آلودگی به سایر اعضای بدن، بستری بی‌نظیر برای مطالعات ژن‌درمانی هدفمند معرفی شد. این ویژگی سبب می‌شود پروژه‌های مشترک در این حوزه با ضریب موفقیت و ایمنی بالاتری پیش بروند.

ظرفیت‌های همکاری بین‌رشته‌ای و معرفی اساتید میزبان

در ادامه نشست، فرصت‌های همکاری در زمینه‌های مختلف تشریح شد. ورود فناوری‌هایی مانند چاپ سه‌بعدی به حوزه اکولوپلاستی و جراحی‌های ترمیمی پلک، یکی از جذاب‌ترین بخش‌ها برای همکاری با متخصصان مهندسی و علوم نوین است. رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی نیز با اشاره به ظرفیت ها و توان اعضای هیئت علمی و چشم پزشکان بیمارستان فارابی، اسامی جمعی از اساتید این مرکز را برای هدایت و میزبانی دانشجویان دکتری پژوهش‌محور معرفی کرد.

در واقع نشست هماهنگی برای پذیرش دانشجوی دکتری پژوهش‌محور، فراتر از یک جلسه اداری معمول، نقشه راهی برای ادغام علوم پایه و علوم بالینی در حوزه چشم پزشکی ترجمانی بود. همان‌طور که در مباحث مطرح شد، شناخت دقیق ظرفیت‌های دو طرف و تطبیق درست اساتید راهنما با حوزه‌های تخصصی دانشجویان، شرط اصلی موفقیت در این برنامه‌هاست. چشم‌پزشکی بازساختی در ایران در نقطه عطفی قرار دارد که عبور از آن، نیازمند شیوه نامه های دقیق، پایان‌نامه‌های هدفمند و فاصله گرفتن از پژوهش‌های صرفا تئوریک است. مدل ارائه شده در این جلسه، شامل دعوت از متخصصان علوم پایه به اتاق عمل برای درک چالش‌های واقعی و تعریف پروژه‌های مشترک برای حل معضلات جراحی، می‌تواند به عنوان یک الگوی موفق در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در نظر گرفته شود. خروجی این تعاملات در سال‌های پیش رو، بی‌شک به ارتقای کیفیت درمان و توسعه مرزهای دانش در کشور خواهد انجامید.