به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با توجه به شیوع بیماری‌های خودایمنی از جمله ام‌اس (MS)، به‌ویژه در میان جمعیت جوان، آگاهی‌بخشی درباره نشانه‌های اولیه این بیماری از اهمیت بالایی برخوردار است. بسیاری از افراد هنگام مواجهه با اختلالات ناگهانی بینایی، صرفاً به دنبال رفع مشکلات موضعی چشم هستند، در حالی که چشم می‌تواند آینه تمام‌نمای سیستم عصبی مرکزی و مغز باشد. ناآگاهی از این ارتباط گاهی منجر به از دست رفتن زمان طلایی تشخیص می‌شود. به همین منظور و برای بررسی دقیق‌تر ارتباط بیماری ام‌اس و مشکلات چشمی، در مصاحبه‌ای با دکتر هانیه فخرالدین، جراح و متخصص چشم و عضو هیئت‌علمی گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی، ابعاد مختلف این عارضه‌ها، علائم هشداردهنده و آینده درمانی این بیماران را واکاوی کرده‌ایم. در ابتدای این مطلب باید بگوییم که هر تاری دید یا مشکل چشمی را نباید به حساب بیماری هایی عصبی و حرکتی مانند ام اس گذاشت و هدف ما نیز صرفا اطلاع رسانی بوده و مخاطبان نباید با ایجاد یک مشکل در بینایی یا تاری دید، نگران ابتلا به ام اس باشند.

چشم‌ها؛ اولین پنجره برای تشخیص ام‌اس

ام‌اس یک بیماری خودایمنی است که بر اساس آمارهای موجود، حدود ۷۰ درصد موارد ابتلا به آن در زنان رخ می‌دهد و بیشترین میزان بروز آن در دهه‌های سوم و چهارم زندگی (جوانی و میانسالی) مشاهده می‌شود. دکتر هانیه فخرالدین با اشاره به اهمیت تظاهرات چشمی در این بیماری می‌گوید: «تظاهرات چشمی ممکن است اولین ردپای تشخیص ام‌اس در افراد باشد. در واقع، ۲۵ درصد از موارد ابتلا به ام‌اس ابتدا با التهاب عصب بینایی یا اصطلاحاً “نوریت اپتیک” بروز پیدا می‌کند.»

به گفته این متخصص، کاهش دید تک‌چشمی که ظرف چند روز ایجاد می‌شود، درد هنگام حرکات چشم، تغییر در دید رنگی و محدودیت در میدان بینایی از بارزترین علائم این وضعیت هستند. افزون بر این، در حدود ۳۰ درصد موارد، ام‌اس ابتدا با التهابات داخلی چشم، به‌ویژه “یوئیت میانی” (Intermediate Uveitis) تظاهر می‌یابد که بیمار در این شرایط با شکایت از کاهش دید همراه با مگس‌پران به پزشک مراجعه می‌کند.

وی تاکید می‌کند در صورتی که بیماری (به‌خصوص یک خانم جوان) با علائمی نظیر کاهش دید همراه با درد چشم و اختلال رنگ مراجعه کند، احتمال تشخیص ام‌اس در او حدود ۵۰ درصد است و برای بررسی دقیق‌تر پلاک‌های ام‌اس، حتماً MRI مغز درخواست می‌شود.

از دوبینی تا لرزش چشم؛ نشانه‌های عصبی پنهان

مشکلات چشمی مرتبط با ام‌اس تنها به تاری دید محدود نمی‌شود. این بیماری به دلیل ماهیت تخریب‌گر غلاف میلین اعصاب (دمیلینیزاسیون)، می‌تواند بخش‌های مختلفی از سیستم عصبی را درگیر کند.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در این خصوص توضیح می‌دهد: «اختلالات و علائم چشمی دیگری نیز در بیماران ام‌اس ایجاد می‌شود. از جمله این موارد می‌توان به دوبینی، عدم هماهنگی در حرکات دو چشم، فلج حرکتی عضلات چشمی و لرزش چشم‌ها یا اصطلاحاً نیستاگموس (Nystagmus) اشاره کرد.» وی می‌افزاید که اغلب این اختلالات به دلیل درگیری ساقه مغز و مخچه در اثر فرآیند تخریب میلین رخ می‌دهند.

آیا نابینایی دائمی در انتظار بیماران ام‌اس است؟

یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌های بیمارانی که با حملات چشمی مواجه می‌شوند، ترس از نابینایی و از دست دادن دائمی قدرت بینایی است. دکتر فخرالدین این نگرانی را تا حد زیادی بی‌مورد می‌داند و افق روشنی را برای درمان این بیماران ترسیم می‌کند.

این جراح و متخصص چشم در ارتباط با بازگشت‌پذیری دید بیماران می‌گوید: «در مواردی که بیمار با اپتیک نوریت ناشی از ام‌اس مراجعه می‌کند، ما انتظار داریم که طی یک ماه بهبودی حاصل شده و دید بیمار افزایش یابد. مطالعات علمی نیز این موضوع را تایید می‌کنند؛ در یک بررسی با پیگیری ۱۵ ساله، مشخص شد که ۹۲ درصد از این بیماران دید بالای 5/10 داشته‌اند. بنابراین، نابینایی و کم‌بینایی شدید غیرمحتمل است و اغلب جای نگرانی جدی از این بابت وجود ندارد.»

زمان طلایی و خط مقدم درمان

با وجود اینکه پیش‌آگهی مشکلات بینایی ناشی از ام‌اس مثبت است، اما مراجعه به‌موقع به چشم‌پزشک نقش حیاتی در سرعت بهبودی دارد. شروع سریع درمان باعث می‌شود تا افت دید ایجاد شده با سرعت بسیار بیشتری جبران شود.

به گفته دکتر فخرالدین، شیوه نامه های درمانی در مواجهه با این بیماران معمولاً شامل تجویز پالس کورتون در قدم اول است که پس از آن درمان با کورتون خوراکی ادامه می‌یابد. همچنین در صورتی که بیمار پیشینه شناخته‌شده‌ای از ام‌اس نداشته باشد، تصویربرداری ام‌آرآی مغز به‌صورت اورژانسی در دستور کار قرار می‌گیرد.

تشخیص زودهنگام تظاهرات چشمی ام‌اس نیازمند هوشیاری همزمان بیماران و کادر درمان خط مقدم، از جمله پزشکان عمومی و اپتومتریست‌ها است. دکتر فخرالدین در پایان این گفتگو، یک قانون طلایی را برای ارجاع بیماران یادآور می‌شود: «اگر فردی، به‌ویژه یک خانم جوان، طی چند روز دچار تاری دید یا کاهش دید شده است و این وضعیت به‌خصوص با درد هنگام حرکت چشم یا کم‌رنگ دیدن رنگ‌ها همراه است، احتمال التهاب عصب بینایی (اپتیک نوریت) به‌شدت مطرح است. این بیماران باید در اسرع وقت به چشم‌پزشک ارجاع داده شوند. باید توجه داشت که طبیعی بودن ظاهر چشم یا حتی ظاهر عصب بینایی در معاینات اولیه، به هیچ‌وجه وجود این بیماری را رد نمی‌کند.»