گفت و گو با رئیس مرکز تحقیقات چشم پزشکی ترجمانی دانشگاه
تدوین برنامه سه ساله راهبردی؛ گامی برای گذار از پژوهشهای منفعل به حرفهای در علوم بینایی
دکتر سید فرزاد محمدی، رئیس مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با تشریح عملکرد سهساله و برنامه راهبردی این مرکز برای سالهای ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷، توسعه نهادی پژوهش، گذر از پژوهشهای منفعل به پژوهشگری حرفهای در علوم بینایی و جذب استعدادهای بینرشتهای از طریق اعطای هدفمند گرنتها را راهبرد اصلی این مرکز عنوان کرد.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در سالهای اخیر، زیست بوم تحقیقات سلامت در جهان از تمرکز صِرف بر شاخصهای کمی تولید علم مانند تعداد مقالات و H-index، فاصله گرفته و به سمت پژوهشهای ترجمانی و اثرگذاری اجتماعی سلامت حرکت کرده است. در این شرایط، پژوهشی ارزشمند است که بتواند چالشی از نظام سلامت را حل کرده، به فناوری ملموس تبدیل شود یا کیفیت زندگی بیماران را ارتقا دهد. تحقق این امر نیز نیازمند خروج از جزیرههای تخصصی و ایجاد تقاطعهای بینرشتهای میان علوم پزشکی، مهندسی، علوم پایه و هوش مصنوعی است. مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی بیمارستان فارابی، به عنوان یکی از نهادهای تولید علم و پژوهش در حوزه چشم پزشکی کشور، با درک این تغییر رویه جهانی، استراتژی خود را بر شبکهسازی ملی، جذب نخبگان بینرشتهای از طریق گرنتهای متنوع و نهادینهسازی مفهوم پژوهشگر حرفهای متمرکز کرده است.
دکتر سید فرزاد محمدی، رئیس مرکز تحقیقات چشم پزشکی ترجمانی دانشگاه و استاد گروه بیماریهای چشم بیمارستان فارابی، در تشریح نشست ارزیابی عملکرد این مرکز اظهار داشت: «مراکز تحقیقاتی در نظام سلامت کشور به طور مستمر در حال ارزیابی و رتبهبندی هستند. خوشبختانه در سالهای اخیر، مفهوم اثرگذاری در حوزههای بهداشتی، فناورانه و اجتماعیِ سلامت، جایگاه ویژهای در این ارزشیابیها پیدا کرده است. این رویکرد به ما یادآوری میکند که ماموریت نهادهای دانشگاهی صرفاً تولید مقاله نیست، بلکه تبدیل دانش به تاثیر نهایی در بستر جامعه و ایجاد تغییرات بومی است.»
وی با اشاره به تدوین برنامه راهبردی مرکز برای بازه زمانی ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷ افزود: «برای ترسیم دقیق این چشمانداز، از مشاوران برجسته حوزه استراتژیک وزارت بهداشت از جمله دکتر توفیقی و دکتر ممیخانی بهره بردیم تا با استفاده از خرد جمعی و آیندهنگاری، مسئولیت اجتماعی خود را بازشناسی کرده و فرصتهای پیشرو را به حداکثر برسانیم.»
گذر از پژوهشهای انفعالی به پرورش پژوهشگر حرفهای
رئیس مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی، مهمترین رویکرد مدیریتی خود را توانمندسازی اعضای هیئت علمی، به ویژه اساتید جوان (Early Career)، برای ورود به عرصه پژوهشگری حرفهای دانست و تصریح کرد: «یک نقد جدی به فضای آکادمیک وارد است و آن اشتغال به پژوهش غیرحرفهای و منفعل است. یعنی زمانی پژوهش انجام میشود که دستیار تخصصی نیاز به پایاننامه دارد. هدف ما این است که اساتید، یک مسیر حرفهای و پایدار پژوهشی داشته باشند، زمان مشخصی را به تیمسازی، نگارش پروتکل و جذب بودجه اختصاص دهند. یعنی اگر مثلا از ۴۰ عضو هیئت علمی، بتوانیم ۸ پژوهشگر حرفهای تمامعیار تربیت کنیم، به دستاورد بزرگی رسیدهایم.»
توسعه همکاریهای بینرشتهای از بستر فراخوانهای ملی
دکتر محمدی با تاکید بر پیشگام بودن این مرکز در جذب پژوهشگران و اعطای گرنت گفت: «فراخوانهای گرنت ما امروز مخاطبانی در سطح ملی دارد. ما صرفاً گروه چشم فارابی را مخاطب قرار نمیدهیم، بلکه دانشمندان علوم پایه، مهندسان و متخصصان آمار حیاتی را به میدان آوردهایم. اجرای پروژههای موفق درون دانشگاهی و همچنین با دانشگاه های دیگر مانند همکاری با علوم پزشکی ایران در حوزه قرنیه، و همکاریهای پایدار با دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی در زمینه هوش مصنوعی و بیومکانیک قرنیه، نمونههایی از این شبکهسازی موفق است.»
کلیدخوردن پروژه محور مغز و شبکیه
استاد گروه چشم بیمارستان فارابی، یکی از مهمترین اخبار این مرکز در سال جاری را ورود به حوزه علوم بینایی-عصبی عنوان کرد و خبر داد: «امسال فراخوانی با محوریت "محور مغز-شبکیه" (Brain-Retina Axis) اجرایی خواهد شد. این موضوع یک روند نوظهور جهانی است که با استفاده از تصویربرداریهای مدرن شبکیه، امکان بررسی و مطالعه مغز را فراهم میکند. در این طرح که ترکیب هوش مصنوعی، نقشهبرداری مغز و علوم بینایی است، قصد داریم با نهادهایی مانند مرکز ملی نقشهبرداری مغز همکاری کنیم تا پس از دریافت پروپوزالها، در پایان سال چندین پروژه کلان در این حوزه استراتژیک تعریف شود.»
جذب گرنت های کلان مانند گرنت حل مسئله
دکتر محمدی با تقدیر از پویایی معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران در ایجاد تنوع بینظیر گرنتهای پژوهشی به بیش از ۱۵ مدل، از یک موفقیت بزرگ خبر داد و گفت: «مرکز ما جزو معدود نهادهایی در سطح دانشگاه است که موفق به اخذ گرنت حل مسئله شده است. ما چالش کمبود سلولهای بنیادی قرنیه را با پشتوانه کارهای تحقیقاتی سا های سال گذشته و تحلیلهای اقتصادی دقیق، در قالب یک پروژه کلان به دانشگاه ارائه کردیم که کلیت آن به تصویب رسیده و میتواند اعتباری بالغ بر 5 میلیارد تومان که البته مبلغ دقیق آن مشخص نیست، در ۵ سال آینده برای حل این معضل به همراه داشته باشد.»
تاسیس کرسیهای پژوهش و نگاه به آینده
وی در پایان ضمن دعوت از اساتید جوان برای ورود به حوزه گرنتنویسی تصریح کرد: «ما در مرکز تحقیقات چشم پزشکی ترجمانی به دنبال توسعه ی نهادی هستیم. امسال با شناسایی اساتیدی که در یک مضمون خاص به طور متمرکز و حرفهای پژوهش میکنند، کرسی پژوهش تعریف خواهیم کرد تا با اختصاص اعتبارات هدفمند، این نهالها به درختانی بارور و تابآور تبدیل شوند. همانگونه که نسلهای گذشته مانند پروفسور محمدقلی شمس درکنار پدرش، یحیی میرزا شمس و فرزندش، هرمز شمس، در شرایط سخت قحطی و بحران، این بیمارستان را بنا نهادند، ما نیز وظیفه داریم با مسئولیتپذیری اجتماعی، زیستبوم پژوهشی بینظیر دانشگاه علوم پزشکی تهران را برای حل مشکلات کشور و ادای دین به میهن حفظ کرده و ارتقا دهیم.»
پژوهش برای تغییر؛ بلوغ یک تفکر استراتژیک در مرکز تحقیقات چشم
آنچه در نقشه راه سهساله مرکز تحقیقات چشمپزشکی ترجمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران بیش از هر چیز جلب توجه میکند، بلوغ یک تفکر استراتژیک و گذار از پژوهش برای پژوهش به سمت پژوهش برای تغییر است. سالهاست که بدنه آکادمیک کشور از عارضه تولید انبوه مقالاتی که گاهاً خروجی ملموسی هم در نظام سلامت ندارند، رنج میبرد. اما رویکرد جدید این مرکز و مراکز مشابه، می تواند نویدبخش استقرار الگوی پزشکی ترجمانی به معنای واقعی کلمه باشد. جایی که علم از روی میز آزمایشگاه مستقیماً به بالین بیمار منتقل میشود.
طرح مفاهیم نوآورانهای چون پروژههای محور مغز و شبکیه و تمرکز بر گرنتهای کلان حلمسئله، نشان میدهد که این مرکز با خروج از پیلههای سنتی و تکرشتهای، به یک اتاق فکر پویا تبدیل شده یا در آینده ای نزدیک خواهد شد. پیوند زدن چشمپزشکی با هوش مصنوعی، بیومکانیک و علوم اعصاب، نه تنها مرزهای دانش را در کشور جابهجا میکند، بلکه الگویی موفق و قابل تعمیم برای سایر مراکز تحقیقاتی ارائه میدهد.
در نهایت، استراتژی کلیدی این مرکز مبنی بر تربیت و حمایت از پژوهشگران حرفهای تمامعیار، حیاتیترین سرمایهگذاری برای آینده است. در دورانی که نظام سلامت با چالشهای پیچیده درمانی و اقتصادی روبهروست، تکیه بر پژوهشهای مقطعیِ دانشجویی دیگر پاسخگو نیست. امروز کشور به شبکهای از دانشمندان متعهد نیاز دارد که با درک عمیق از مسئولیت اجتماعی، دانش را به ابزاری برای ارتقای کیفیت زندگی بیماران، تولید ثروت ملی و خودکفایی فناورانه تبدیل کنند. مسیری که به نظر میرسد مرکز تحقیقات چشم پزشکی ترجمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران در آن پای گذاشته است.
ارسال نظر