به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، از سرگیری آموزش حضوری دستیاران در قطب چشم‌پزشکی کشور، همزمان با برقراری موقت آتش‌بس، فرصتی برای واکاوی چالش‌های نظام سلامت در دوران جنگ تحمیلی سوم فراهم کرد. نشست دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی با اعضای هیئت علمی و دستیاران که همزمان با برگزاری اولین کنفرانس هفتگی پس از جنگ همراه بود، فراتر از مباحث علمی رفت و نشان‌دهنده تنوع دیدگاه‌ها نسبت به نحوه مدیریت بحران و لزوم حضور پای‌کار کادر سلامت در این روزهای حساس بود. با این وجود، ارزیابی گفت‌وگوهای مطرح شده در این کنفرانس، یک خروجی مشخص داشت؛ تمامی این پزشکان، با وجود اختلاف‌نظرها و تفاوت در ایده‌ها و عقاید، در یک مورد کاملاً هم‌نظر بودند: «اینکه همگی ما ایرانی هستیم، ایران را دوست داریم و دلمان می‌خواهد روزهای خوشی را برای ایران ببینیم.» این وفاق و هویت ملی، در کنار درک واقع‌بینانه از شرایط موجود، نقطه اتکای تاب‌آوری سیستم درمانی در مواجهه با پیامدهای جنگ محسوب می‌شود.

تقابل جنگ و آموزش؛ ۴۰ روز وقفه در آموزش حضوری

توقف حدود ۴۰ روزه برنامه‌های علمیِ حضوری بیمارستان فارابی، نمونه‌ای عینی از تأثیر مستقیم شرایط جنگی بر روند آموزش پزشکی است. اگرچه در این مدت تمرکز کادر سلامت و پزشکان بر استمرار خدمات درمانی و مدیریت بحران در بخش اورژانس معطوف بود، اما تعلیق نشست‌های علمی که به صورت منظم و هفتگی برگزار می شد و بخشی از آموزش دستیاری محسوب می شود، می تواند آسیب هایی را به بدنه آموزش مراکز درمانی وارد کند.

دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان، با اشاره به لزوم احیای این ساختار گفت: «هدف از آغاز مجدد کنفرانس‌های هفتگی، بازگشت به فضای علمی و آموزشی در کنار استمرار خدمت‌رسانی است؛ هرچند همه ما دوران سختی را سپری کرده و فشارهای روانی این دوره و آسیب‌های روحی آن، برای بسیاری از هموطنان و همکاران ما بسیار سنگین بوده است.»

شاید بتوان گفت این این رویکرد نشان می‌دهد که از دیدگاه اساتید با تجربه که علاوه بر بار درمان، وظیفه آموزش را نیز بر عهده دارند، روند آموزش حتی در سایه جنگ نیز نباید متوقف شود، بلکه نیازمند تطبیق با شرایط ملتهب موجود، فراهم کردن زیرساخت های کافی و بازسازی روانی کادر سلامت است. 

الزام مدیریت منابع دارویی در شرایط خاص کشور

یکی از متغیرهای مهم در تداوم همزمان آموزش و درمان، مسئله لجستیک و تأمین نیازمندی‌هاست. مسلماً تبعات ساختاری جنگ می تواند تأمین اقلام پزشکی را با محدودیت‌هایی مواجه کند. در این نشست، رئیس بیمارستان با نگاهی آسیب‌شناسانه به آینده، صراحتاً خواستار مدیریت منابع از جمله دارو و تجهیزات به دلیل شرایط خاص کشور شد.

ضرورت تداوم آموزش در فضای عدم قطعیت

ارزیابی کلی این نشست نشان می‌دهد که در کنار اهمیت حفظ سلامت کادر درمان در زمان بحران، حفظ پویایی آکادمیک، خود نوعی استراتژی برای مقابله با فرسودگی این قشر در دوران جنگ است. البته این موضوع نیازمند حمایت دستگاه های بالادستی و متولی آموزش پزشکی کشور است. در حال حاضر و به گفته دکتر فخرایی، با توجه به شرایط جنگ و عدم قطعیت درباره روزهای آتی، نمی توان برای برگزاری سمینار سالیانه فارابی که هر سال در اردیبهشت ماه برگزار می شد تصمیم قطعی گرفت. زیرا این سمینار علاوه بر برنامه ریزی علمی نیازمند حمایت های مالی از سوی شرکت های خصوصی به ویژه تامین و تولید کنندگان دارو و تجهیزات پزشکی است. در شرایطی که کشور 40 روز تحت شدیدترین حملات از سوی دشمن بوده و بسیاری از صنایع به ویژه صنایع دارویی دچار آسیب، تخریب و خسارت های مالی شده اند، نمی توان توقع داشت که این صنایع بتوانند همانند گذشته نقش حامی را در برگزاری برنامه های علمی و آموزشی چشم پزشکی داشته باشند. به همین دلیل تداوم برگزاری سمینارهای علمی مانند سمینار سالیانه فارابی که مطالب علمی مطرح شده در آن به عنوان یک مرجع در چشم پزشکی کشور شناخته می شود نیاز به حمایت، برنامه ریزی و تخصیص منابع از سوی مدیران و مسئولان دولت و نظام سلامت دارد.

چشم‌انداز آینده؛ تبدیل تهدید به فرصت برای تاب‌آوری در بحران

در پایان باید بگوییم بروز بحران‌های ویرانگری همچون جنگ، اگرچه همواره با سختی‌ها و تلخی‌های بی‌شماری همراه است و پدیده‌ای است که هرگز نباید رخ دهد، اما در بطن خود می‌تواند به عنوان یک تجربه عملیاتی برای شناسایی نقاط ضعف سیستم ها عمل کند. درس‌آموخته‌های این دوران پرالتهاب ضرورت تقویت زیرساخت‌های نظام سلامت و آموزش را بیش از پیش نمایان می‌سازد. ارتقایی که هدف نهایی آن، رسیدن به نقطه‌ای است که سیستم در مواجهه با شدیدترین شوک‌ها نیز مجبور به قطع یا توقف فرآیندهای حیاتی خود نشود.

آنچه شرایط دشوار و بحران هایی مانند حوادث دی ماه ۱۴۰۴ و جنگ ۱۲ روزه به ما آموخت، یک اصل غیرقابل‌انکار در مدیریت بحران است؛ شریان‌های ارتباطات علمی با جهان و مسیر آموزش در جامعه، به‌ ویژه در حوزه بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تحت هیچ شرایطی نباید مسدود شود. فراهم آوردن بستر تداوم این آموزش‌ها، حتی در زمان بحران و محدودیت، نه‌تنها ضامن حفظ کیفیت خدمات فعلی است، بلکه سرمایه‌گذاری قطعی برای سلامت فردای جامعه محسوب می‌شود.