به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر حمیدرضا نمازی، رئیس موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، سخنران ویژه مراسم یادبود اساتید فقید چشم پزشکی، دکتر محمدصادق پیروز و دکتر محمدعلی سجادیه بود. کسانی که دکتر نمازی را می شناسند و چندباری پای صحبت های او نشسته باشند می دانند که نمی‌توان وی را تنها یک مدیر یا پژوهشگر دانست. او جست‌وجوگری دغدغه‌مند در پیچ‌وخم‌های تاریخ پزشکی است که به واسطه ذهن تحلیل‌گر و بیان شیوای خود، غبار از چهره وقایع فراموش‌شده برمی‌دارد. او که همواره با دست پر و اسناد و خاطراتی جدید در محافل علمی و نشست ها حاضر می‌شود، این بار نیز با روایت‌هایی نو از نوابغ چشم پزشکی سده‌های پیشین ایران، مخاطبان را به سفری در زمان برد.

پیش از مطالعه این مطلب باید بدانیم که دانستن تاریخ چشم‌پزشکی، چیزی فراتر از یک خاطره‌بازی ساده است. درک سیر تحول چشم‌پزشکی در ایران، صرفاً مرور اسامی و تاریخ‌ها نیست، بلکه بازخوانی خودباوری یک ملت در مواجهه با تلاطم‌های سیاسی و اجتماعی است. توجه دقیق به تاریخ، به ما می‌آموزد که نهادهای علمی بزرگی چون بیمارستان فارابی، نه به صورت تصادفی، بلکه در پاسخ به نیازهای واقعی مردم و با تلاش های اساتیدی شکل گرفته‌اند که میان خدمت و دانش مرزی قائل نبودند. نگاه درست به این ریشه‌ها، می‌تواند توهمات مسیر آینده چشم پزشکی را بزداید و مسئولیت نسل جدید را در حفظ این میراث گرانبها، بازتعریف کند. شاید دعوت از دکتر نمازی به عنوان سخنران این مراسم و انتخاب موضوعی که به آن پرداخت، بهترین انتخابی بود که می شد برای برگزاری پربارتر مراسم یادبود دو تن از اساتید نامدار چشم پزشکی ایران انجام داد.

تولد «کحالی» در دارالفنون؛ اولین دوره رزیدنتی در ایران

دکتر نمازی با اشاره به ریشه‌های این رشته در ایران اظهار داشت: «قصه چشم‌پزشکی مدرن در ایران از دارالفنون آغاز شد. جالب است بدانید که اولین دوره تخصصی یا همان رزیدنتی در ایران را می‌توان دوره کحالی دانست. جرقه‌های این تحول علمی به بیماری چشم دربار ناصری بازمی‌گردد؛ از انحراف چشم ناصرالدین‌شاه که به دلیل مهارتش در عکاسی، زوایای خاصی را برای پنهان کردن آن انتخاب می‌کرد، تا بیماری "امینه اقدس"، همسر وی و خزانه‌دار جواهرات سلطنتی که اولین زنی بود که برای درمان چشم به تنهایی به فرنگ اعزام شد.»

ردپای لهستانی‌ها در چشم پزشکی ایران؛ از گالزوفسکی تا راتولد

رئیس موزه ملی تاریخ علوم پزشکی به دعوت از شهیرترین چشم‌پزشکان جهان در آن عصر اشاره کرد و گفت: «ناصرالدین‌شاه، "دکتر گالزوفسکی" لهستانی که سرشناس‌ترین متخصص چشم در پاریس بود را به ایران دعوت کرد. او مدت کوتاهی ماند و سپس شاگرد جوان خود، "دکتر راتولد" را برای سامان‌دهی چشم‌پزشکی به ایران فرستاد. ما موفق شدیم از طریق تحقیقات نوین و حتی بهره‌گیری از هوش مصنوعی، کتاب خاطرات "ماریا" همسر راتولد را که به زبان لهستانی بود بازخوانی کنیم؛ کتابی که تنها روایت موجود از درون حرمسرای قاجار توسط یک زن فرنگی و احوالات کحالی آن دوران است.»

دانشکده پزشکی تهران؛ میراثی ۱۷۴ ساله

دکتر نمازی با برشمردن شاگردان شاخص مدرسه کحالی دارالفنون از جمله دکتر محمودخان شیمی، مهذب السلطنه و یحیی میرزا شمس ملقب به لسان الحکما (پدر پروفسور محمدقلی شمس، بنیان گذار بیمارستان فارابی) و تاثیر آنان در تاریخ چشم پزشکی کشور، بر قدمت طولانی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران تاکید و با نقد نگاه های سطحی درباره قدمت این دانشکده گفت: «ما قبول نداریم که دانشکده پزشکی ۹۱ ساله است. با استناد به مدارک و لوگوی دارالفنون روی سردر دانشکده، این نهاد ۱۷۴ سال قدمت مستمر دارد. جالب است بدانید میزی که امروز در دفتر رئیس دانشکده پزشکی است، همان میزی است که "علی‌اکبر خان داور" قانون مدنی ایران را روی آن به رشته تحریر درآورد و بعدها به واسط دوستی وی با  لقمان‌الدوله، توسط وی به این دانشکده منتقل شد.» 

فارابی؛ از نوانخانه جنوب شهر تا بیمارستان مدرن

دکتر نمازی در تحلیلی با نگاه به نگاه فیلسوفانه «میشل فوکو»، دگردیسی بیمارستان فارابی را چنین تشریح کرد: «فارابی نماد گذار از گرم‌خانه و نوانخانه به بیمارستان مدرن است. این منطقه از تهران، از لحاظ تاریخی محل تجمع کسانی بود که نیاز به مراقبت داشتند؛ از نوانخانه شماره یک شهرداری تا تیمارستان‌های اطراف. فارابی در این بستر تاریخی متولد شد و به همت اساتیدی چون پروفسور محمدقلی شمس، دکتر مسعود ضرابی، دکتر علی جلالی و دکتر حسن علوی، به قطب علمی کشور تبدیل شد.»

هنر طنز و ادبیات در خدمت چشم‌پزشکی؛ میراث دکتر پیروز و دکتر سجادیه

وی در پایان با تجلیل از مقام علمی و اخلاقی دکتر محمدصادق پیروز و دکتر محمدعلی سجادیه، به پیوند هنر و طبابت اشاره کرد و گفت: «استادانی چون دکتر نصرت الله باستان، چشم پزشکی و پدر داستان کوتاه طنز پزشکی ایران، با کتاب "افسانه زندگی" به ما آموختند که بدون هنر و طنز، نمی‌توان فشار سنگین دوران پزشکی را تاب آورد. اساتیدی چون دکتر پیروز و دکتر سجادیه نیز ادامه‌دهنده راهی بودند که در آن عمومی‌سازی دانش اولویت داشت. همان‌گونه که نخستین چشم‌پزشکان ما کتاب‌هایی ساده درباره عینک برای عموم مردم می‌نوشتند تا ترس جامعه از ابزارهای نوین درمانی را از بین ببرند.»