شناسه : Introducing
1392-10-17 22:44
2014-1-7 22:44:44

پروفسور محمدقلي شمس (۱۲۸۳- ۱۳۷۵) ، پدر چشم پزشكي ايران در در 5 ربيع الاول سال ۱۲۸۳ در تهران چشم به جهان گشود و در دامان خانواده‌هاي اصيل و تحصيل كرده پرورش يافت. وي فرزند دكتر يحيي شمس ملقب به لسان الحكما و نوه محسن ميرزا ملك آرا ملقب به شمس الشعرا از شاعران عارف مسلك دوران قاجار است.
پرفسور شمس از دوران كودكي به حرفه پزشكي عشق مي‌ورزيد و صبح هاي جمعه پدر را هنگام ملاقات بيماران همراهي مي‌كرد. پس از اتمام تحصيلات ابتدايي و متوسطه در مدرسه سن‌لولين تهران تحصيلات پزشكي را در مدرسه دارالفنون آغاز كرد.
سپس در سال۱۳۰۲ به هزينه پدرش عازم كشور فرانسه شد و دردانشكده پزشكي نظام شهر ليون پذيرفته شد و ضمن ادامه تحصيل در رشته پزشكي به درجه افسري نيز نايل شد.
در سال 1927 م دورة اول اگرگاسيون (aggregation) را آغاز نمود و در سال 1929 م موفق به گذراندن دورة دوم كنكور اگرگاسيون گرديد. سپس در بيمارستان وال دوگراس پاريس كه يك بيمارستان آموزشي بود مشغول به كار شد و پس از گذشت يك سال به تدريس پرداخت. در سال ۱۳۱۱، قبل از تاسيس دانشگاه تهران، از طرف مرحوم اعتمادالدوله قره‌گزلو وزيرمعارف وقت براي معالجه بيماران دعوت و به ايران بازگشت و با سمت استادي در دارالفنون مشغول به تدريس پزشكي شد.
وي پس از بازديد از جنوب ايران و مناطقي كه به دليل شيوع بيماري تراخم، كوري بيداد مي كرد، براي هميشه از بازگشت به فرانسه صرف نظر كرد. روش درماني او براي اين بيماري و به وسيله الكتروكواگوليشن در مقاله‌اي مفصل در سال هاي دهه ۱۹۵۰ ارائه گرديد.
نخستين اقدام پروفسور شمس در ايران، دستور برپايي بخش چشم پزشكي ارتش در خيابان حافظ نزديك چهارراه عزيزخان و سپس راه اندازي بخش چشم پزشكي مدارس در قسمتي از ساختمان مدرسه دارالفنون بود.
او جهت مبارزه با بيماري تراخم درجنوب ايران در انجمن چشم پزشكي جهان تقاضاي تعدادي پزشك كرد و به اين ترتيب وي به همراه پزشكان اتريشي و ايراني به درمان بيماران پرداخت. با تلاش اين تيم پزشكي بيماري تراخم در مناطق جنوبي ايران تقريبا ريشه كن شد.
با راه اندازي بيمارستان فارابي، انجام عمل جراحي چشم براي آموزش دانشجويان به اين بيمارستان منتقل شد. بيمارستان فارابي شامل 2 درمانگاه، 1 اطاق عمل و 25 عدد تخت بود.بيمارستان فارابي در طول خدمت پرفسور از لحاظ چشم پزشكي در سطح بالايي قرار داشت وبه دفعات مورد بازديد اساتيد و چشم پزشكان برجسته جهاني قرار گرفت.
پروفسور شمس و همكارانش در سال 1326 هـ. ش افتخار يافتند انجمن چشم پزشكي ايران را به طور رسمي دائر كنند. در سال 1333 هـ. ش انجمن چشم پزشكي ايران رسماً عضويت انجمن بين المللي چشم پزشكي پذيرفته شد.
در سال 1347 هـ. ش مجله انجمن چشم پزشكي ايران به مديريت و صاحب امتيازي پروفسور شمس براي اولين بار در ايران تأسيس شد. اين نشريه هر سه ماه يكبار انتشار مي‌يافت. پس از انقلاب اسلامي نيز مجله چشم پزشكي ايران با مسووليت ايشان منتشر مي‌شد.
اولين عمل پيوند قرنيه ايران در سال 1313 توسط او در بيمارستان فارابي انجام شد درآن زمان مرحوم پرفسور شمس هنوز رياست اين بيمارستان را به عهده نداشت و مثل بسيارياز پيشگامان عرصه علم از جرات و شهامت بسياري برخوردار بوده و تمام تلاش خود راانجام داد تا بتواند اولين عمل پيوند قرنيه را در كشور به ثبت برساند.
همچنين پيوند صلبيه و پيوند توأم صلبيه و قرنيه، درمان تراخم چشم با روش دياترموكواگولاسيون، درمان فشار شريان شبكيه با روش افتالمودينامومتري از ديگر افتخارات ايشان است.اين دانشمند و محقق بزرگ ايراني در طول حيات پربار خود تعداد بسياري متخصص چشم پزشكي را كه بعدها در هيات علمي دانشكده پزشكي و يا در موسسات مختلف چشم پزشكي مشغول به كار شدند آموزش داده و در عين حال از مطالعات علمي خويش نيز غافل نبود.
اسطوره تاريخ چشم پزشكي ايران در آخرين سخنراني خود در سيماي جمهوري اسلامي ايران گفت: "زماني كه به وطن بازگشتم فقط چند چشم پزشك در ايران بود اما حالا كه نگاه مي كنم وصدها چشم پزشك جوان و علاقمند كه اكثرا شاگردانم بوده اند را در اين زمينه به فعاليت علمي و درماني مشغول مي‌بينم احساس مي‌كنم بهترين عمر و زندگي را داشته ام."
او كه تا آخرين روزهاي زندگي در سن ۹۲ سالگي مشغول معالجه بيماران بود سرانجام پس از 65 سال تحقيق پژوهشي و خدمت به مردم در بيست و سوم شهريور ماه سال 1375 در سن 92 سالگي با كوله باري از علم و معنويت چشم ازجهان فرو بست.
وي در هنگام مرگ قديمي ترين عضو انجمن چشم پزشكي فرانسه بود و بارها به رياست انجمن هاي چشم پزشكي مختلف در جهان برگزيده شده بود. وي موسس انجمن چشم پزشكي ايران و نشريه تخصصي چشم پزشكي است.

يادش گرامي، روانش شاد و راهش پر رهرو باد

 

انتهای پیام