به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی، کارگاه ضرورت و چالش های عدالت در رفتار حرفه ای ویژه اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران صبح پنجشنبه ۱۹ دی ۱۳۹۸ در این بیمارستان برگزار شد.
دکتر فاطمه علیپور، عضو هیئت علمی گروه چشم پزشکی دانشگاه و دبیر کمیته اخلاق بیمارستان فارابی در ابتدای صحبت های خود با اشاره به مفهوم عدالت، آن را بسیار مهم توصیف کرد و گفت: مفهوم عدالت به گونه ای است که فلاسفه زمان زیادی را حتی روی کلمات ساده‌ای همچون بدی، خوبی و عدالت بحث می کنند و ممکن است در آخر نیز به جواب کاملی نرسند. در واقع عدالت اجتماعی طراحی و اجرای نظام حقوقی به گونه‌ای است که هر کس به حق عقلانی‌اش برسد و عدالت در سلامت نیز دسترسی بر اساس نیاز و پرداخت بر اساس توان و درمان برابر در شرایط مشابه است. البته ما هیچ دو بیمار مشابهی نداریم و ممکن است درمان برابر در شرایط برابر تعریف کاملی نباشد. زیرا دو بیمار از بسیاری جهات مشابه نیستند. در برخی مواقع باید نیاز پزشکی را اولویت قرار داد. ولی در این تعریف منظور ما از تشابه و درمان در شرایط برابر همان نیاز پزشکی است. 
وی عدالت مبتنی بر نیاز را عدالت به مثابه انصاف دانست و افزود: به هر بیمار باید به اندازه نیازش خدمات ارائه کرد. به نظر می رسد در درمان بیمار ملاک باید عدالت مبتنی بر نیاز باشد اما با توجه به مشکلاتی که در سیستم درمانی وجود دارد باید توجه داشت که تا کجا می توان پیش رفت. به عنوان مثال آیا شخصی که انجام یک عمل زیبایی را نیاز خود می‌داند و شخصی که برای درمان بیماری خود به مراکز درمانی مراجعه می‌کند از خدمات یکسان و رایگان برخوردار می شوند؟ یا برای درمان یک بیماری تا کجا می‌توان اقدام کرد؟ آخرین استاندارد یا کمتر؟ این موضوعات در بحث عدالت در سلامت بسیار چالش برانگیز است. ممکن است در برخی موارد وارد بحث های اقتصاد سلامت نیز بشویم که نتیجه آن رسیدن به نیازهای پایه است و تعریف این نیازهای پایه نیز بستگی به مسائل اقتصادی نظام سلامت یک کشور دارد.
عوامل اجتماعی تاثیرگذار بر سلامت
دکتر علیپور در ادامه به عوامل اجتماعی تعیین کننده و تاثیر گذار بر سلامت اشاره کرد و گفت: اشتغال و درآمد داشتن یا نداشتن موضوع است که این روزها بیشتر با آن مواجه هستیم. ممکن است فردی دچار بیماری باشد ولی به دلیل مشکلات اقتصادی توان درمان آن را نداشته باشد. زیرا تنها هزینه های درمان مطرح نیست. می توان گفت هزینه رفت و آمد از نقاط دور افتاده و محروم و سایر هزینه ها بر سطح دسترسی افراد کم درآمد به امکانات درمانی تاثیرگذار است. نابرابری های اجتماعی، حمایت اجتماعی و خانوادگی، جرایم و امنیت اجتماعی، حمل و نقل، مسکن و تغذیه نیز از دیگر عوامل تاثیر گذار بر سلامت افراد یک جامعه خواهد بود.
تعریف WHO از عدالت در سلامت چیست؟
از نظر سازمان جهانی بهداشت عدالت به معنای نبود تفاوت‌های سیستماتیک و بالقوه، قابل برطرف‌کردن در یک یا چند جنبه از سلامت در یک جامعه و زیرگروه های اقتصادی، اجتماعی، دموگرافی و جغرافیایی است. دسترسی برابر برای افراد با نیاز برابر، برخورداری برای افراد با نیاز برابر و کیفیت خدمات برابر از مصداق‌های این تعریف است. نباید هیچگونه تفاوتی میان بیماران از نظر ظاهری، گویش و محل زندگی قائل شویم. فقط باید به نوع بیماری و خدماتی که نیاز دارد توجه شود. به عنوان مثال بسیاری از چشم پزشکان و اپتومتریست ها ساکن شهر تهران هستند و فردی که در تهران دچار آب مروارید است و یا علاقه‌ای به استفاده از عینک ندارد می تواند به راحتی با مراجعه به چشم پزشک و انجام جراحی مشکل خود را رفع کند ولی فرد دیگری در شهری دور افتاده با همان مشکل حتی نمی داند این بیماری قابل درمان است.
عدالت در ارائه خدمات سلامت
دکتر علیپور تعریف عدالت افقی و عمودی در نظام سلامت برگرفته از نظر ارسطو را اینگونه دانست که: در عدالت افقی تاکید بر این است که انسان ها در برابر نیازهای برابر، از خدمات برابر استفاده کنند اما در عدالت عمودی تاکید بر این است که افرادی که نیازهای بیشتری دارند، خدمات و حمایت بیشتری دریافت کنند. توزیع عادلانه خدمات و منابع، خدمات قابل خریداری، برخورد بدون تبعیض و عوامل تعیین کننده اجتماعی سلامت که در واقع مدافع سلامت افراد جامعه هستند نیز از دیگر مواردی است که در ارتباط با عدالت در ارائه خدمات سلامت میتوان به آنها اشاره کرد. وی یکی از نمونه های رعایت عدالت در ارائه خدمات در مراکز درمانی را تریاژ بیماران برشمرد و گفت: زمانی که با نیاز برابر در یک بیمارستان مواجه نیستیم نیازمند سیستمی مانند تریاژ خواهیم بود. گاهی نمی‌توان فقط بر اساس شماره یا نوبت بیمار خدمات ارائه دهیم. پس می‌توانیم بگوییم عدالت در برخی مواقع فراتر از نیاز پزشکی است و مواردی دیگر مانند اولویت‌بندی را نیز شامل می‌شود.
اهمیت توجه به عدالت در سلامت
عضو هیئت علمی گروه چشم پزشکی دانشگاه مواردی از اهمیت اعتماد و عدالت را بیان کرد و اظهار داشت: اعتماد بیمار به پزشک به واسطه وابستگی است و شناخت و رابطه شخصی که در آن نقش کمتری دارد. به همین دلیل اگر بیمار احساس کند مورد تبعیض واقع شده ممکن است به اعتمادی که به پزشک دارد خدشه وارد شود. پس می توان نتیجه گرفت که عملکرد صحیح نظام سلامت وابسته به رعایت عدالت از طرف تمامی کارکنان نظام است.
وی در این زمینه سلامت روان را یکی از شاخص‌های مهم سلامت در جوامع امروزی دانست و افزود: بسیاری از مشکلات ثانویه بیماران به دلیل وجود مشکلات روانی خود و اطرافیان آنهاست. به همین دلیل هر نظام سلامت عمومی باید از منابعی که در اختیار دارد برای افزایش سلامت روان جامعه استفاده کند. 
دکتر علیپور در ادامه بی توجهی، تبعیض، محدودیت منابع، تعارض منافع،تعارض وظایف و بروز بحران ها را به عنوان موانعی در رعایت عدالت در سلامت برشمرد.
مصادیقی از شرایط چالش عدالت
دکتر علیپور شرایط بحرانی مانند زلزله و جنگ را یکی از چالش ها در رعایت عدالت در نظام سلامت دانست و گفت: در مواقع بروز بحران مدیریت منابع اهمیت زیادی دارد. معمولاً در بحران هایی مانند زلزله افرادی که در زیر آوار گرفتار شده اند و خروج آن ها از آن وضعیت زمانبر می باشد، دیرتر به مراکز درمانی منتقل می شوند. حال اگر از زمان آغاز بحران منابع به درستی مدیریت نشود و تمامی منابع به دلیل خدمات دهی به بیماران سرپایی به اتمام رسیده باشد، ممکن است ارائه خدمات به این گونه افراد امکانپذیر نباشد. پس محدودیت منابع نیز می‌تواند از موانع رعایت عدالت در سلامت باشد. کمبود منابع برای پیوند اعضا، داروهای کمیاب و تخت مراقبت های ویژه نیز از موارد مشابه است. در واقع معیار تخصیص منابع باید مبتنی بر نیاز یعنی شدت بیماری و ظرفیت سود بردن باشد.
وی تعیین اولویت زمانی یا محدودیت وقت، انتخاب سوژه پژوهشی، تناسب آموزش، برخورد با بیمارانی با مشکلات اجتماعی مانند زندانیان و برخورد با بیماران با تفاوت های فرهنگی و اجتماعی را از دیگر مواردی دانست که می‌تواند باعث ایجاد چالش در برقراری عدالت در نظام سلامت شود.
زیر پوستمان همگی یکی هستیم
 منفعت طلبی بیشتر، دردسر کمتر، رفاقت یا دشمنی و پیش فرض های اشتباه مواردی بود که دکتر علیپور آنها را از دلایل ایجاد تبعیض دانست و اظهار داشت: تبعیض می‌تواند در ارائه خدمات، کیفیت خدمات و اجرای فرآیندها رخ دهد. ما هیچگاه یک کودک ۸ ساله را به دلیل ابتلا به HIV سرزنش نمی کنیم. حتی با او همدردی نیز خواهیم کرد. حال اگر همان کودک به سن ۳۰ سالگی برسد و با اعتیاد به مواد مخدر و شرایط بهداشتی وظاهری نامناسب به پزشک مراجعه کند ممکن است برخورد مناسبی با وی صورت نگیرد. ما هرگز در جایگاه قضاوت نیستیم و تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی نباید مانع از تحقق عدالت در ارائه خدمات سلامت شود. وظیفه ما طبابت است نه قضاوت. زیرا زیر پوستمان همگی یکی هستیم!
خدمات اولیه سلامت باید برای همه مردم فراهم باشد
 وی در پایان دسترسی به خدمات اولیه سلامت را برای همه مردم لازم دانست و تصریح کرد: در توزیع عادلانه خدمات و منابع باید نیاز سلامت و اثربخشی خدمات ملاک قرار گیرد و از هرگونه قضاوت و برخورد سوگیرانه در ارائه این خدمات پرهیز و به تعیین کننده های اجتماعی سلامت حساس بوده تا بتوانیم مطالبه‌گر بهبود آن ها از سوی جامعه و بیماران باشیم.
خبری: قاضی میرسعید
عکس: امیدوار
شماره مطلب : 6985
به روز رسانی : پنجشنبه 9 ژانویه 2020 - ساعت 16:01
ایجاد : پنجشنبه 9 ژانویه 2020 - ساعت 15:45 2020-1-9 16:01:48